معذور از مباشرت عمل باشد ، چنان كه گذشت ، و در غير اين مورد نيابت از زنده جايز نيست ، و اما نيابت از مرده در هر حال و به هر نحو جايز است ، خواه نيابت تبرعى و مجّانى باشد ، خواه به اجاره و خواه حج واجب باشد يا مستحب . مسأله 111 - نيابت حج در صورتى صحيح است كه منوبُعنه معين و مشخص باشد به هر نحوى كه شد ، پس لازم است تعيين منوبُعنه در حج ، همچنان كه قصد نيابت نيز لازم است ، بلى لازم نيست نامش بر زبان آورده شود ، بلكه مستحب است ، خصوصاً موقع احرام و ذبح . مسأله 112 - هم چنان كه نيابت به تبرع و اجاره صحيح است به جعاله و شرط ضمن عقد و مانند اينها نيز صحيح است ( جعاله اين است كه شخصى به ديگرى بگويد اگر به جاى من يا فلان كس حج به جا آورى فلان مبلغ به تو مىدهم ) و ( شرط ضمن العقد اين است كه در ضمن عقد معامله مثلًا فروش منزل يا مغازه شرط كند كه از قبل من يافلان كس حج به جا بياورى ) . مسأله 113 - كسى را كه در ترك بعضى از اعمال حج يا در به جا نياوردن آن به طور صحيح معذور باشد