شرع ممكن است وجه را دريافت نموده ، و همچنين اگر به وسيله ديگرى غير از توسّل به حاكم جور ممكن باشد ، طلب را وصول نمايد . 3 - مدتى كه براى پرداخت پول تعيين شده تمام نشده باشد ولى بدهكار بدون مطالبه طلبكار ، وجه را بپردازد . و در غير اين سه صورت ، حج واجب نيست . مسأله 27 - اگر شخصى داراى مالى باشد كه براى حج كافى است و در مقابل بدهكاريهايى دارد ، كه اگر بپردازد نميتواند حج برود در دو صورت حج واجب مىشود : 1 - مدتى كه براى پرداخت دين تعيين شده ، تمام شده باشد ولى طلبكار راضى به تأخير پرداخت باشد و بدهكار مطمئن است كه پس از مراجعت از حج هر موقعى كه طلبكار مطالبه نمايد ، تمكّن از پرداخت دارد . 2 - مدتى كه براى پرداخت تعيين شده ، تمام نشده باشد و طلبكار اطمينان دارد كه اگر حج برود در موعدى كه براى پرداخت تعيين گرديده ، متمكّن از پرداخت مىباشد ، و در غير اين دو صورت حج واجب نيست . مسأله 28 - هر صاحب صنعتى مانند : آهنگر و بنّا و