السيد محمد صادق الروحاني

22

نظام حكومت در اسلام (فارسى)

حكومتى كه بيشتر ظلم مىكند را تبديل به حكومتى كند كه كمتر ظلم مىكند ، آيا لازم است اين كار را انجام دهد ؟ به‌نظر وى پاسخ مثبت است . اين همان نظريه مرحوم نائينى درباره مشروطه است كه به‌نام نظريه قدر مقدور شناخته مىشود . مؤلف در اينجا مبنا را همان فرمايشات آيت‌الله نائينى گذاشته و در آغاز آن مىنويسد : در اين موضوع چون نوشته آيت‌الله نائينى در كتاب تنبيه‌الامه به‌نظر وافى به مقصد ديده شد لذا اجمال آنچه آن بزرگوار نوشته‌اند نقل مىشود . فصل دوازدهم درباره اين مطلب است كه « عالم تابع جور ، آفت دين است » . نظريه « آخونددربارى » كه برگرفته از نام كتاب معروف « وعاظالسلاطين » بود ، در پيش از انقلاب جايگاه ويژه‌اى داشت و خطكشى خاصى ميان روحانيون وابسته به دربار و روحانيون انقلابى داشت . پيش از اين نظريه ، مرحوم نائينى هم ادله‌اى را در قدح كسانى كه با دولت استبداد همراهى مىكنند در كتابش آورده بود . مؤلف در اينجا همان روايات و مباحث را در اين باره نقل كرده و چندين بار به كتاب تنبيه‌الامه ارجاع مىدهد . وى در همين بخش عين بحث نائينى را در تقسيم استبداد به دينى و سياسى طرح كرده و از استبداد دينى ، همراهى علما را با دربار سلاطين و توجيه حكومت آنان مراد مىكند . در فصل سيزدهم با عنوان « سكوت عالم جايز نيست » لزوم مبارزه علما را با حكومت جائر و طاغوت يادآور شده و با استناد به رواياتى كه وجوب مبارزه علما با بدعت را يادآور مىشود و نيز مبارزه ابوذر با عثمان و نيز عاشوراى حسينى ، تأكيد مىكند كه عالمان نه تنها نبايد با حاكمان جور همراهى كنند ، بلكه حق سكوت نداشته و لازم است تا مبارزه هم بكنند .