السيد محمد صادق الروحاني (مترجم: صادقى)
61
جبر و اختيار (فارسى)
زيرا صفات ذاتى متّحد با ذات ، به همگان تعلق دارد و الا اگر صفات ذاتى متعلق به برخى ممكنات نبود سلب آن صفات از خداوند صحيح بود و گذشت كه سلب صفات ذاتى از خداوند ممكن نيست . اما پس از آنكه دانستى اراده از صفات فعل است بدان كه متعلق اراده ، اعيان خارجى و افعال آن است . اما افعال عباد به اراده خداوند تعلق ندارد هر چند فيض وجود و قدرت و ساير مبادى از سوى خداوند است بلكه ايجاد كنندهء فعل انسان ، نفس به واسطه إعمال قدرت است بدون اينكه اراده عبد در آن فعل دخلى داشته باشد پس افعال بندگان متعلق به اراده خداوند نيست تا جبر لازم بيايد . امامان معصوم ( ع ) در اين موضوع سخنانى دارند كه به آنچه ذكر كرديم اشاره مى نمايد : مانند آنچه علامه مجلسى از امام هادى ( ع ) روايت مىكند كه مى گويد : « از امام از افعال بندگان پرسيده شد كه آيا آفريده خدا هستند ؟ » امام فرمود : « اگر خداوند آفريننده آن بود از آن بيزارى نمى جست . « 1 » » و مانند روايت صالح نيلى از امام صادق ( ع ) كه فرمود : « و لكن هنگامى كه انسان كفر ورزيد در اراده خداوند بود كه او كفر بورزد و در اراده خداوند و علم او چنين رقم خورد كه به چيزى نگرايند ؟ » عرضه داشتم : « خداوند از آنان خواست كه كفر بورزند ؟ » امام فرمود : « چنين نمى گويم ولى مى گويم خداوند مى دانست كه آنان كفر
--> ( 1 ) - بحار الانوار ، ج 5 ، ص 20 .