اعمالشان تأثيرى ندارد . » اما امر بين الامرين اين است كه فعل از اختيار و قدرت انسان صادر مىشود و اگر بخواهد كارى را انجام مىدهد و اگر بخواهد انجام نمى دهد . و با اين همه ، حيات و توانايى و اختيار او به واسطه افاضه خداوند محقق مىشود به گونه اى كه اگر خداوند يكى از اين امور را به او افاضه ننمايد ، عدم صدور فعل و عدم تحقق آن لازم مى آيد . و مثال عرفى كه اين امر را آشكار مى سازد چنين است : اگر فرض كنيم بنده نتواند جز با رساندن نيروى برق دست خود را تكان دهد و مولا لحظه به لحظه نيروى برق را به او برساند ، پس بنده با اختيار خود كسى را بكشد در حالى كه مولا به آن عمل ، علم دارد ، اين فعل از اين جهت كه با اختيار بنده و از سوى او صادر شده ، اختيارى است و به اين جهت كه مولا نيرو را لحظه به لحظه به بنده مى بخشد ، فعل مستند به مولاست و هر دو اسناد بدون سختى و توجيه ، حقيقى است . و اين حقيقت امر بين الامرين است كه روايات وارد شده از امامان معصوم با آن مطابقت دارد « 1 » و محقق نائينى نيز به آن تصريح كرده است . « 2 »

--> ( 1 ) - اين سخن با الفاظ گوناگونى بيان شده است . مانند آنچه از امام رضا ( ع ) در عيون اخبار الرضا چنين روايت شده است : روزى ابوحنفيه از نزد امام صادق ( ع ) خارج شد . [ امام ] موسى بن جعفر به سوى او رفت . ابوحنيفه گفت : اى جوان ، گناه از چه كسى صادر مىشود ؟ موسى بن جعفر ( ع ) فرمود : از سه حالت خارج نيست ، يا از سوى خداوند و نه انسان صادر مىشود كه براى خداوند كريم سزاوار نيست بنده اش را به سبب كارى كه نكرده است كيفر دهد . يا از سوى خداوند و انسان هر دو صادر مىشود كه سزاوار نيست شريك قوى بر شريك ضعيف و ناتوان ستم كند . يا تنها از سوى انسان صادر مىشود كه اگر خداوند او را كيفر دهد به سبب گناه اوست و اگر بر او ببخشايد به سبب كرم و بخشش اوست . و به روايت كافى ج 1 ص 160 كه پيش از اين گذشت مراجعه نما . ( 2 ) - اجود التقريرات ج 1 ص 93