است ، ضرر نداشته و بيشتر از آن ضرر داشته باشد ، بايد با همان مقدار كم وضو بگيرد . * شرط سيزدهم : در اعضاى وضو ، چيزى مانع از رسيدن آب به عضو نباشد . « مسألهء 316 » اگر بداند چيزى به اعضاى وضو چسبيده ، ولى شك داشته باشد كه از رسيدن آب به پوست جلوگيرى مىكند يا نه ، بايد آن را بر طرف كند يا آب را به زير آن برساند . « مسألهء 317 » رنگ موهايى كه افراد براى رنگ كردن مو يا ابروى خود به كار مىبرند و نيز رنگ جوهر خودكار يا خودنويس كه بر دست مىماند ، چنانچه جرم نداشته و تنها رنگ باشند ، براى وضو اشكال ندارند . « مسألهء 318 » اگر زير ناخن چرك باشد ، در صورتى كه چرك مانع از رسيدن آب به ظاهر بدن شود ، بايد بر طرف شود . بنابراين چنانچه زير ناخنِ كوتاه كه جزء ظاهر بدن محسوب نمىشود ، چرك باشد ، وضو اشكال ندارد ؛ ولى اگر ناخن را بگيرند ، در صورتى كه چرك مانع از رسيدن آب به پوست باشد ، بايد براى وضو آن چرك را بر طرف كنند و نيز اگر ناخن بيشتر از حدّ معمول بلند باشد ، بايد چرك زير مقدارى از ناخن را كه از حدّ معمول بلندتر است بر طرف نمايند تا آب به ظاهر بدن برسد . « مسألهء 319 » اگر در صورت ، دستها ، جلوى سر و يا روى پاها به واسطهء سوختن يا چيز ديگرى برآمدگى پيدا شود ، شستن و مسح روى آن كافى است و چنانچه سوراخ شود ، رساندن آب به زير پوست لازم نيست ، بلكه اگر پوست يك قسمت آن نيز كنده شود ، لازم نيست آب را به زير قسمتى كه كنده نشده برساند ؛ ولى چنانچه پوستى كه كنده شده گاهى به بدن چسبيده و گاهى بلند شود ، در صورتى كه مشقّت نداشته باشد ، بايد آن را قطع كند يا آب را به زير آن برساند . « مسألهء 320 » اگر انسان شك كند كه به اعضاى وضوى او چيزى چسبيده يا نه ، چنانچه احتمال او در نظر مردم بجا باشد ، مثل آن كه بعد از گِل كارى شك كند كه گِل به دست او چسبيده يا نه ، بايد وارسى كند يا با دست ماليدن يا به نحو ديگرى اطمينان پيدا كند كه اگر مانعى بوده ، بر طرف شده يا آب به زير آن رسيده است .