اكبر ترابى شهرضايى
519
آئين كيفرى اسلام (فارسى)
راوى از امام صادق عليه السلام پرسيد : اگر كسى در اثر قصاص كشته شود ، آيا ديه دارد ؟ امام عليه السلام فرمود : اگر ديه در كار باشد ، هيچ كس جرأت نمىكند غير نفس كسى را قصاص كند . - موضوع ، قصاص غير نفس است ؛ در قصاص غير نفس ، هر فردى احتمال مىدهد قصاصش به قتل منجرّ گردد ؛ اگر قتل هم ديه داشته باشد ، به جاى آباد كردن خراب كرده است . در حقيقت امام عليه السلام يك نوع استدلالى براى عدم ثبوت ديه در قصاص فرموده است . - . آنگاه امام صادق عليه السلام فرمود : كسى كه به سبب اجراى حدّ كشته شود ، در آن قتل ديهاى نيست . اين دو روايت با سند صحيح ، دلالت تامّ بر نفى ديه در حدّ و تعزير ، حقّاللَّه و حقّ الناس آن ، بر حاكم و بيتالمال دارند ؛ ليكن در مقابل ، روايت زير بر تفصيل دلالت مىكند : وعن محمّد بن يحيى ، عن أحمد بن محمّد ، عن ابن محبوب ، عن الحسن بن صالح الثّوري ، عن أبي عبداللَّه عليه السلام ، قال : سمعته يقول : من ضربناه حدّاً من حدود اللَّه فمات فلا دية له علينا ، و من ضربناه حدّاً من حدود النّاس فمات فإنّ ديته علينا . « 1 » فقه الحديث : سند روايت مشتمل بر حسن بن صالح ثورى است كه ضعيف است ؛ امّا راويان قبل از او خوباند . حسن بن صالح مىگويد : از امام صادق عليه السلام شنيدم كه مىفرمود : اگر بر كسى حدّى از حدود خدا را جارى كنيم و بميرد ، ديهاى بر عهدهى ما نيست ؛ امّا اگر حدّى از حقوق الناس را اقامه كرديم ، و محدود مُرد ، ديهاش به عهدهى ما است . تعبير امام عليه السلام در روايت : « فإنّ ديته علينا » ممكن است دليل مدّعاى مرحوم شيخ
--> ( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 19 ، ص 46 ، باب 24 از ابواب قصاص نفس ، ح 3 .