شاهد عادل براى اثبات آن عرضه كنى ؛ و اى منكر ، با انكارت دعوا خاتمه نيافته است ؛ بلكه وظيفه‌اى بر دوش تو مىگذارد كه بايد قسم بخورى . از اين رو ، نمىتوان گفت : مفهوم اين روايات عدم نقش و اثر براى غير يمين و بيّنه است . از كدام قسمت اين روايات استفاده مىشود كه با علم نمىتوان قضاوت كرد ؟ 3 - محمّد بن يعقوب ، عن عليّ بن إبراهيم ، عن أبيه وعن محمّد بن إسماعيل ، عن الفضل بن شاذان جميعاً ، عن ابن أبي عمير ، عن سعد ، يعنى ابن أبي خلف ، عن هشام بن الحكم ، عن أبي عبداللَّه عليه السلام ، قال : قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله : إنّما أقضي بينكم بالبيّنات والأيمان وبعضكم ألحن بحجّته من بعض ، فأيّما رجل قطعت له من مال أخيه شيئاً فإنّما قطعت له به قطعة من النّار . « 1 » فقه الحديث : در اين روايت صحيحه ، امام صادق عليه السلام فرموده است : من بين شما فقط با بيّنه و يمين حكم مىكنم - « إنّما أقضي » از كلمه‌ى « إنّما » كه براى حصر مىباشد ، مستدلّ استفاده كرده است - بعضى از شما انسان‌ها پر حرف و لفّاظ هستيد و مىخواهيد با صغرى و كبرى چيدن مطلب خود را ثابت كنيد ، ولى اين فايده ندارد ؛ چيزى كه مىتواند مطلب را اثبات يا نفى كند ، بيّنه در طرف مدّعى و يمين در جانب منكر است . براى هر كه با وجود بيّنه‌ى صالح ، حكمى كرديم و مالى در اختيارش قرار داديم ، امّا او بين خود و خدايش مىدانست كه اين مال از براى او نيست ، در اين‌جا فكر نكند كه با حكومت ما به نفع او ، مال برايش حلال مىشود ؛ نه ، اين قطعه‌اى از آتش است كه در اختيار او قرار داده‌ايم ؛ هر چند از طريق بيّنه و فصل خصومت باشد ؛ يعنى فصل خصومت ، واقعيّتى كه بين او و خدا هست را تغيير نمىدهد . استدلال بر لفظ « إنّما » استوار است . روايت ، قضا و فصل حكومت را منحصر به بيّنه و يمين مىكند ؛ به اين معنا كه قضاوت بدون اين دو امكان ندارد . نقد استدلال به اين روايت : سؤالى كه به ذهن مىآيد ، اين است كه آيا حصر در

--> ( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 169 ، باب 12 از ابواب كيفية الحكم ، ح 1 .