كرده‌اند خيلى وقتها نظرشان عوض شده است . حتى علامه حلى ؛ علامه در قواعد فتوايى مىدهد كه بعد از برخورد به فتواى شافعى دقيقاً فتوايش عوض شده است . بنده به نظرم مىرسد كه شيخ طوسى كه اگر در مقدمهء مبسوط حمله مىكند به علماى قبل از خودش و مىگويد : « هؤلاء مقلده » اينها مجتهد نيستند . وقتى است كه خلاف در دستش است و تمام مكتبهاى روز را مىشناسد . عقيده بنده اين است كه بزرگى شيخ طوسى و علامه حلى و آيت‌الله بروجردى ، به دليل آشنايى با مكتبهاى مقابل بود . حالا جنابعالى مىگوييد كه اين مثبت است يا منفى است ، من ارزيابى نكردم . س : اصول كاربردى كه در فرمايشات حضرتعالى به عنوان يكى از تمايزات خاص حوزه علميه قم مطرح شد ، آيا در حوزهء نجف و در برخى آثار مثل محاضرات و مصباح الاصول موارد متعددى از اين نگاه كاربردى به اصول ديده نمىشود ؟ ج : بله اين مطلب را منكرش نيستيم ، آنجا هم هست . اما استنباط بنده از وضع قم اين بود كه در بيشتر مباحث و يا بلكه تمام مباحث ، بعد كاربرديش بيشتر است تا حوزهء نجف . مثلًا بنده از كسانى هستم كه اگر چه شاگردى قم را كرده‌ام و نجف تحصيل نكرده‌ام ، ولى نزد مرحوم آقاى حاج شيخ ميرزا هاشم آملى كه شاگرد نائينى و شاگرد آقا ضياء بود دو دوره اصول مكاسب و طهارت خواندم و در تمام اين دوره‌هايى كه ما پيش