تقرير بحث الشيخ فاضل اللنكراني لسيدجواد حسينى خواه

99

قاعده ضمان يد (فارسى)

5 - اشكال آخر نيز اين است كه ايشان ضمان را يك حكم وضعى دانستند و ديگر حكم تكليفى « وجوب الردّ » يا « وجوب الحفظ » را استفاده نكردند ؛ در حالى كه اگر ضمان را به معناى « استقرار در عهده » بدانيم ، بر آن ، هم حكم وضعى مترتّب مىشود و هم حكم تكليفى ؛ بنابراين ، ضمان داراى يك معناى عامّى است . تعريف برگزيده ضمان به نظر مىرسد ، بهترين تعريفى كه براى ضمان مىتوان بيان داشت ، تعريف محقّق اصفهانى رحمه الله در حاشيه مكاسب است ؛ ايشان فرمودند : ضمان عبارت است از « كون الشيء في ضمن العهدة » ؛ و داراى آثار وضعى و تكليفى است ؛ طبق اين تعريف ، ضمان شامل « ضمان المال » ، « ضمان النفس » ، - كفالت - و « ضمان معاوضى » مىشود و هيچ يك از اشكالاتى كه بر تعاريف ديگر بزرگان وارد شد ، بر اين تعريف وارد نيست . گفتار دوّم : ديدگاه اهل سنّت در مورد ضمان قبل از آن‌كه بحث از مفردات حديث « على اليد » را شروع و بيان كنيم ، مناسب است كه اشاره‌اى اجمالى به كلمات اهل سنّت در مورد معناى ضمان داشته باشيم . اوّلين نكته اين است كه غالب علما و فقهاى عامّه - حنفى ، مالكى ، شافعى و حنبلى - لفظ ضمان و كفالت را به صورت مترادف استعمال مىكنند ، بر عكس علماى اماميّه كه ضمان را در مورد اموال به كار مىبرند و كفالت را در اشخاص استعمال مىكنند . به عنوان مثال ، در مورد علماى حنفى آمده است : « الحنفيّة يطلقون كفالة على ما كان فيه الضمان بموجب العقد ، و تشمل كفالة المال وكفالة النفس و . . . ويطلقون الضمان على ما هو