تقرير بحث الشيخ فاضل اللنكراني لسيدجواد حسينى خواه
33
قاعده ضمان يد (فارسى)
درخواست معاويه سر باز زد و آن را نپذيرفت ؛ ولى هنگامى كه معاويه بر مبلغ افزود تا به چهارصد هزار درهم رسيد ، سمره پذيرفت و به جمع مردم رفت و روايت را جعل كرده و به مردم ابراز داشت . « 1 » او همچنين مىگويد : سمره تا زمان امام حسين عليه السلام نيز زنده بود و در قضيه كربلا ، جزء سپاه عبيداللَّه بن زياد بود و مردم را به جنگ با امام حسين عليه السلام تحريك مىكرد . « 2 » طبرى نيز در مورد او مىگويد : زياد بن ابيه ، ولايت بصره را به سمره داد و او براى تحكيم حكومت بنى اميّه ، هشت هزار نفر از مردم آنجا را به قتل رسانيد . وقتى از او پرسيدند آيا از خدا نمىترسى كه اگر يك نفر از اين عدّه بىگناه باشد ، چه عقوبتى خواهد داشت ؟ پاسخ داد : اگر چنين هم باشد ، ترسى ندارم . ! « 3 » امّا « حسن بصرى » ، ابن ابى الحديد در مورد وى مىنويسد : « إنّه يبغض عليّاً عليه السلام ويذمّه » « 4 » ؛ ابن تركمانى نيز در « الجوهر النقىّ » از قول بيهقى مىگويد : « أكثر أهل العلم بالحديث رغبوا عن رواية الحسن عن سمرة وذهب بعضهم إلى أنّه لم يسمع منه غير حديث العقيقة » « 5 » ؛ بسيارى از دانشمندان علم حديث از روايتى كه حسن بصرى از سمره نقل مىكند ، اعراض كردهاند ؛ و برخى نيز بر اين عقيده هستند كه او حديثى به جز حديث عقيقه از سمره نشنيده است . بنابراين ، اشكال ديگرى كه در مورد سند حديث « على اليد » بجز ضعيف بودن رواتش وجود دارد ، مرسله بودن آن است . در مورد « قتادة » نيز گفته شده كه وى از مدلّسين بوده است . « 6 »
--> ( 1 ) . ابن ابى الحديد ، شرح نهج البلاغة ، ج 4 ، ص 73 . ( 2 ) . همان ، صص 78 و 79 . ( 3 ) . محمّد بن جرير الطبرى ، تاريخ الامم والملوك ، ج 4 ، ص 176 . ( 4 ) . ابن ابى الحديد ، شرح نهج البلاغة ، ج 4 ، ص 95 . ( 5 ) . علاءالدين على بن عثمان الماردينى الشهير بابن التركمانى ، الجوهر النقى ، فى ذيل السنن الكبرى للبيهقى ، ج 6 ، ص 90 . ( 6 ) . « عدّه الذهبي من المدلّسين في منظومته فيهم ، وفي « التهذيب » عدد غير قليل ذكر الأئمّة أنّه لم يسمع منهم ، وقال العلائي : أحد المشهورين بالتدليس » ؛ ر . ك : بشّار عوّاد معروف وشعيب الأرنؤوط ، تحرير تقريب التهذيب ، ج 3 ، ص 178 .