دين مجموعه‌اى از معارف و احكام است كه خداوند تبارك و تعالى به منظور اداره‌ى بهتر جوامع بشرى به جهت شفقتى كه بر آنها داشته بر پيامبران نازل كرده است و خاتم اديان و كامل‌ترين آنها براى هدايت بشر ، دين اسلام است كه خداوند متعال آن را در طول بيست و سه سال بر حضرت ختمى مرتبت محمّد بن عبداللَّه صلى الله عليه و آله و سلم فرو فرستاده است ؛ همان گونه كه در خطبه‌ى غديريه آمده است : « ما من شيء يقرّبكم من الجنّة ويباعدكم من النّار إلّاوقد أمرتكم به ، و ما من شيء يقرّبكم من النّار ويباعدكم من الجنّة إلّاوقد نهيتكم عنه » « 1 » ؛ هيچ چيزى نبود كه شما را به بهشت نزديك كند و از دوزخ دور گرداند ، جز آن كه شما را به آن امر كردم ؛ و هيچ چيزى نبود كه شما را به جهنّم نزديك و از بهشت دور كند ، جز آن كه شما را از آن پرهيز دادم . و تنها يك مسأله باقى مانده و آن معرّفى خليفه پس از پيامبر و سپردن سكّان كشتى نجات امت اسلام به فردى لايق و مرضىّ خداوند بود ، و اين امر نيز به فرمان الهى در غديرخم و در ادامه‌ى حجّةالوداع محقّق شد و با نزول آيه‌ى شريفه‌ى « الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلمَ دِينًا » « 2 » مهر تكميل بر پرونده رسالت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نقش بست . از آن‌چه گذشت نتيجه مىگيريم ، آن‌چه براى تبيين دين اعمّ از مسائل فقهى و غير فقهى لازم بود ، توسط پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و با پيوست خلافت على بن ابيطالب و امامان از فرزندان او عليهم السلام مطرح شده است ؛ لكن در پيگيرى مسائل فقهى بخصوص با كثرت

--> ( 1 ) . محمّد بن حسن حرّ عاملى ، وسائل الشيعه ، ج 17 ، ص 45 ، ح 2 . ( 2 ) . سوره‌ى مائده ، 3 .