مىگردد ؛ و از سوى ديگر ، به حين العمل نيز اختصاص نداشته و بعد العمل را هم شامل است . امّا از نظر عبارت ، در اين روايت نيز « كلّ ما » در « تهذيب الأحكام » و « وسائل الشيعة » متّصل به هم و به صورت ظرف زمانى - « كلّما » - آمده است ؛ در حالى كه صحيح آن جداگانه و به صورت « كلّ ما » مىباشد و ضمير در « فيه » به « ما » كه موصوله است ، برمىگردد . 6 ) عبد اللَّه بن جعفر ( فى قرب الإسناد ) « 1 » ، عن عبد اللَّه بن الحسن ، عن جدّه عليّ بن جعفر ، عن أخيه موسى بن جعفر عليهما السلام ، قال : سألته عن رجل ركع وسجد و لم يدر هل كبّر أو قال شيئاً في ركوعه وسجوده ، هل يعتدّ بتلك الركعة والسجدة ؟ قال عليه السلام : « إذا شكّ فليمض في صلاته » . « 2 » در سند اين روايت ، « عبداللَّه بن الحسن » وجود دارد كه در كتب رجالى توثيق نشده است . بنابراين ، روايت از نظر سند مشكل دارد . امّا معناى روايت اين است كه على بن جعفر عليه السلام از برادرش امام كاظم عليه السلام در مورد مردى كه در ركوع است و نمىداند تكبير گفته است يا نه ؟ و يا در سجده نماز مىباشد در حالى كه در ذكر ركوع شكّ مىكند ، سؤال مىكند كه آيا به آن ركعت از نماز و سجده اعتنا و توجّهى مىشود ؟ امام عليه السلام در نيز در پاسخ او بيان مىدارند : هرگاه در نمازش شكّ كرد ، بايد به شكّش اعتنا نكند و بنا را بر انجام آن بگذارد . با توجّه به سؤال در روايت و پاسخى كه حضرت مىدهند ، معلوم مىگردد كه روايت ناظر به شكّ بعد از تجاوز از محلّ عمل است ؛ و بنابراين ، مىتواند به عنوان يكى از ادلّه قاعده تجاوز قرار گيرد ؛ با اين وجود ، فقط به باب صلاة اختصاص خواهد داشت و ديگر ابواب فقهى را شامل نمىشود .

--> ( 1 ) - عبد اللَّه بن جعفر حميرى ، قرب الإسناد ، ص 198 ، حديث 755 . ( 2 ) - محمّد بن حسن حرّ عاملى ، وسائل الشيعة ، ج 8 ، ص 239 ، باب 23 از أبواب الخلل الواقع فى الصلاة ، حديث 9 .