پرسيدم : اگر در حال ركوع در قرائت نماز شكّ كند ؟ امام عليه السلام فرمودند : به شكّش اعتنا نكند و بنا را بر انجام آن بگذارد . پرسيدم : اگر در حالى كه ذكر سجده مىگويد ، در ركوع شكّ نمايد ؟ امام عليه السلام فرمودند : به شكّش اعتنا نكند و نمازش را ادامه دهد . امام صادق عليه السلام پس از پاسخ به سؤالات زراره يك ضابطه كلّى ارائه فرموده و مىفرمايند : « اى زراره ، اگر از عملى يا جزئى از عمل خارج شدى و داخل در جزء بعدى شدى و در انجام جزء قبلى شكّ كردى ، به شكّ خود اعتنا نكن و اثرى بر آن شكّ مترتّب نمىشود » . كلمه‌ى « شيء » مذكور در اين ضابطه كلّى عموميّت دارد ؛ هم « جزء العمل » را شامل مىشود - كه بر قاعده‌ى تجاوز دلالت دارد - و هم « كلّ العمل » را در بر مىگيرد - كه بر قاعده‌ى فراغ دلالت خواهد داشت - . نكته ديگرى كه از اين روايت استفاده مىشود ، آن است كه بين فقها اختلاف شده كه آيا در جريان قاعده‌ى فراغ و تجاوز ، علاوه بر خروج ، دخول در غير نيز شرط است يا آن كه مجرّد انصراف و فراغ از عمل كافى است ؟ سه روايت گذشته بيان مىكردند كه مجرّد انصراف و فراغ از عمل كافى است ؛ امّا اين روايت دلالت مىكند كه دخول در غير نيز براى جريان قاعده لازم است و صرف فراغ و انصراف از عمل كفايت نمىكند . 5 ) و عنه - [ الحسين بن سعيد ] - عن صفوان ، عن إبن بكير ، عن محمّد بن مسلم ، عن أبي جعفر عليه السلام ، قال : « كلّما شككت فيه ممّا قد مضى فامضه كما هو » . « 1 » سند روايت : « عنه » : با مراجعه به « تهذيب الأحكام » مشخّص مىشود كه مراد « الحسين

--> ( 1 ) - محمّد بن حسن طوسى ، تهذيب الأحكام ، ج 2 ، ص 370 ، حديث 1426 ؛ محمّد بن حسن حرّ عاملى ، وسائل الشيعة ، ج 8 ، ص 237 ، باب 23 از أبواب الخلل الواقع فى الصلاة ، حديث 3 .