« أبي أيّوب الخرّاز » : از ايشان در كتاب‌هاى رجالى با نام‌هاى گوناگونى هم‌چون « إبراهيم بن عيسى أبو أيّوب ، إبراهيم الخزّاز أبو أيّوب ، إبراهيم بن زياد أبو أيّوب ، إبراهيم بن زياد الخرّاز و . . . » نام برده شده است كه منظور يك نفر بوده ، و وى شخصى ثقه و داراى كتاب نوادر است . « 1 » « محمّد بن مسلم » : از بزرگان فقها و اصحاب اماميّه و موثّق‌ترين افراد در كوفه بوده كه شاگردى امام باقر و امام صادق عليهما السلام را نموده است . « 2 » بنابراين ، روايت از نظر سندى مشكلى ندارد . بحث دلالى روايت : در اين روايت ، محمّد بن مسلم از امام صادق عليه السلام در مورد فردى كه بعد از انصراف از نمازش شكّ مىكند ، سؤال مىكند ؛ امام عليه السلام نيز در پاسخ بيان مىكنند كه اين شكّ قابل اعتنا نبوده و اعاده نمازش لازم نيست . البته روشن است كه اين روايت اختصاص به مورد نماز دارد . كلمه « يشكّ » در روايت اطلاق دارد ؛ شامل شكّ در صحّت نماز و شكّ در آوردن جزئى از اجزاى نماز - هر دو - مىشود . نسبت به « ينصرف » نيز بايد بحث شود كه انصراف فقهى - كه با گفتن سلام نماز محقّق مىشود - مراد است و يا انصراف عرفى - يعنى لازم است نمازگزار علاوه بر سلام نماز ، مشغول عمل ديگرى نيز شده باشد - ؟ امام خمينى رحمه الله قائل‌اند انصراف فقهى مراد است و در لسان روايات ، سلام نماز به عنوان انصراف بيان شده است . « 3 » 2 ) وبإسناده عن أحمد بن محمّد ، عن الحسن بن محبوب ، عن عليّ بن رئاب ، عن محمّد بن مسلم ، عن أبي جعفر عليه السلام ، قال : « كلّ ما شككت فيه بعد ما تفرغ من صلاتك فامض و لاتعد » . « 4 »

--> ( 1 ) - احمد بن على نجاشى ، پيشين ، ص 20 ، شماره 25 ؛ محمّد بن حسن طوسى ، پيشين ، ص 41 ، شماره 13 ؛ سيّد ابوالقاسم موسوى خوئى ، پيشين ، ج 1 ، صص 223 و 224 و 256 - 258 و 265 - 267 ، و ج 21 ، ص 37 . ( 2 ) - احمد بن على نجاشى ، پيشين ، صص 324 و 323 ، شماره 882 . ( 3 ) - ر . ك : امام خمينى ، الاستصحاب ، ص 310 . ( 4 ) - محمّد بن حسن طوسى ، تهذيب الأحكام ، ج 2 ، ص 378 ، حديث 1460 ، محمّد بن حسن حرّ عاملى ، وسائل الشيعة ، ج 8 ، ص 246 ، باب 27 از ابواب الخلل الواقع في الصلاة ، حديث 2 .