قاعده فراغ و تجاوز دلالت دارند يا نه ؟ در اين قسمت وارد جزئيات بحث نمىشويم و فقط درصدد اثبات اين مطلب هستيم كه اگر كسى از عملى فارغ شد و در صحّت آن شكّ كرد ، آيا بر اساس اين روايات ، اعتناى به شكّش لازم است ؟ و هم‌چنين در شكّ در آوردن عمل بعد از تجاوز محلّ آن ، مطابق اين روايات ، آيا بايد به شكّ خود اعتنا كند يا نه ؟ مدلول روايات چيست ؟ امّا روايات : 1 ) محمّد بن الحسن بإسناده عن الحسين بن سعيد ، عن ابن أبي عمير ، عن أبي أيّوب الخرّاز ، عن محمّد بن مسلم ، عن أبي عبد اللَّه عليه السلام ، في الرجل يشكّ بعد ما ينصرف من صلاته ، قال : فقال : « لا يعيد ، و لا شيء عليه » . « 1 » بحث سندى روايت : اين روايت صحيحه است ؛ « محمّد بن الحسن » : منظور شيخ طوسى رحمه الله است كه از اجلّاو فقهاى بزرگ اماميّه مىباشد و وثاقت و جلالت قدر او بر كسى پوشيده نيست ؛ طريق مرحوم شيخ به « حسين بن سعيد » نيز طريق صحيحى است و در مشيخه بيان شده است . « 2 » « الحسين بن سعيد » مراد « الحسين بن سعيد بن حمّاد بن سعيد بن مهران الأهوازي » است كه بزرگان علماى رجال به وثاقت او تصريح كرده‌اند . « 3 » « ابن أبي عمير » : منظور « محمّد بن أبي عمير » است كه از ثقات و بزرگان ، هم نزد اماميّه و هم نزد عامّه مىباشد . « 4 »

--> ( 1 ) - محمّد بن حسن طوسى ، تهذيب الأحكام ، ج 2 ، صص 374 و 375 ، ح 1443 ؛ محمّد بن حسن حرّ عاملى ، وسائل الشيعة ، ج 8 ، ص 246 ، باب 27 از ابواب الخلل الواقع في الصلاة ، ح 1 . ( 2 ) - ر . ك : محمّد بن حسن طوسى ، تهذيب الأحكام ، ج 10 ، ص 386 ، شماره 15 . ( 3 ) - ر . ك : احمد بن على نجاشى ، ص 58 ، شماره 137 ؛ محمّد بن حسن طوسى ، الفهرست ، ص 112 ، شماره 230 ، سيّد ابوالقاسم موسوى خوئى ، معجم رجال الحديث ، ج 5 ، صص 243 - 265 . ( 4 ) - ر . ك : احمد بن على نجاشى ، پيشين ، ص 326 ، شماره 887 ؛ محمّد بن حسن طوسى ، پيشين ، ص 218 ، شماره 617 .