من عباداته و معاملاته ، إلّاويشكّ في أكثرها لأجل الجهل بأحكامها أو اقترانها بأمور لو كان ملتفتاً إليها لكان شاكّاً ، كما أنّه لو التفت إلى أعمال غيره ، يشكّ في صحّتها غالباً ، فلو بنى على الاعتناء بشكّه ، لظاق عليه العيش ، كما لا يخفى » « 1 » . دليل عمده در حمل بر صحّت اعمال گذشته خود مكلّف و يا غير او ، عبارت از سيره قطعيه است ؛ و اگر اين حمل بر صحّت نباشد ، نظام معيشتى مردم مختلّ مىشود و بازارى نيز براى آنان باقى نمىماند ؛ علاوه آن كه عسر و حرج پيش مىآيد كه در شريعت اسلام نفى شده است ؛ زيرا ، هيچ كس نيست مگر آن كه هنگامى كه به اعمال گذشته‌اش اعم از عبادات و معاملات توجه و التفات پيدا كند ، در اكثر آن‌ها شكّ مىكند ؛ يا به سبب جهلش به احكام و يا به جهت مقارن بودن اعمالش با امورى كه اگر به آن‌ها توجه داشته باشد ، در صحّت عملش شكّ مىكند ؛ همان‌گونه كه اگر به اعمال ديگر افراد توجه كند ، در اغلب موارد در صحّت آن‌ها شكّ مىكند . بنابراين ، اگر بخواهد به شكّش اعتنا كند ، زندگى بر او تنگ خواهد شود و عسر و حرج پيش مىآيد . دليل اوّل : قاعده لاحرج ؛ اوّلين دليلى كه ايشان براى اصالة الصحة ذكر مىنمايند ، قاعده لاحرج است كه از قواعد مسلّم فقهى مىباشد . بيان قاعده در محل بحث بدين صورت است كه هر كس به اعمال سابق خود و ديگران ( نماز ، وضو ، معاملات و . . . ) توجه كند و آن‌ها را مورد بازنگرى قرار دهد ، در صحّت بسيارى از آن اعمال شكّ مىكند ؛ اگر لازم باشد كه به چنين شكّى اعتنا كند ، حرج رخ مىدهد ؛ به عنوان مثال : بعد از شكّ ، نمازى كه در گذشته خوانده است را دوباره اعاده كند ، اگر به اين نماز نيز توجه كند ، در آن شكّ مىكند و لازم است كه اعاده شود و همين‌طور اين شكّ و اعاده

--> ( 1 ) - آقا رضا همدانى ، مصباح الفقيه ، ج 3 ، صص 194 و 195 .