لزوم اعاده دانست ؛ به خصوص كه در برخى ديگر از روايات ، علّت اين تعبّد را آن مىداند كه معمولًا چنين شك‌ّهايى معلول شيطان و نفوذ شيطان در نماز است . در موثّقه فضيل آمده است : « قلت لأبي عبد اللَّه عليه السلام أستتم قائماً فلا أدري ركعت أم لا ؟ قال : بلى قد ركعت فامض في صلاتك فإنّما ذلك من الشيطان » « 1 » . ملاحظه سوّم : اين مطلب كه تعبير « قد ركعت » ، تعبّد ظاهرى به آوردن ركوع ، و يك حكم ظاهرى است كه با اصل احتياط سازگارى دارد ، گرچه صحيح است و روشن است در احكام ظاهريه مجرّد تأمين و معذريّت مطرح است ، امّا ممكن است بگوييم از اين روايات استفاده مىشود شارع در مقام نهى از احتياط در خصوص اين موارد است ؛ همان‌طور كه اگر احتياط موجب حرج يا ضرر باشد هيچ حُسن و نيكويى بر آن مترتّب نيست ، در اين موارد نيز شارع به دنبال عدم احتياط بوده است . به عبارت ديگر ، مىتوان گفت : از روايات ، توسعه‌اى را در متعلّق مأمورٌبه نسبت به مورد شكّ استفاده مىنمائيم ؛ و چنان‌چه شارع در مقام توسعه باشد ، با احتياط سازگارى نداشته و در حُسن احتياط ترديد وجود دارد . بنابراين ، تا هنگامى كه مكلّف در حال شكّ است - كه موضوع قاعده تجاوز باقى است - نمىتواند عمل را اعاده نمايد . و نتيجه مىگيريم مفاد قاعده همان عزيمت است ؛ و نظر صحيح ، مختار محقّق عراقى رحمه الله است . والحمد للَّه‌ربّ العالمين .

--> ( 1 ) . محمّد بن حسن طوسى ، تهذيب الاحكام ، ج 2 ، ص 151 ، ح 50 ؛ محمّد بن حسن حرّ عاملى ، وسائل الشيعة ، ج 6 ، ص 317 ، باب 13 از ابواب الركوع ، ح 3 .