تنبيه اوّل تنبيه اوّل‌جريان قاعده فراغ و تجاوز در همه‌ى ابواب فقه در اين‌كه مورد جريان قاعده‌ى تجاوز ، شكّ در اصل وجود اجزاى يك عمل مركّب مانند نماز است و مورد جريان قاعده‌ى فراغ ، شكّ در صحّت يك عمل بعد از فراغ از مجموع عمل است ، ترديدى نيست . آن‌چه در اين‌جا مورد بحث است ، اين است كه آيا قاعده فراغ و تجاوز مخصوص باب طهارت و نماز است ، و به عبارت ديگر ، آيا اختصاص به عبادات دارد كه در آن‌ها ذمّه‌ى انسان مشغول است و شارع براى امتنان فرموده است كه به چنين شكّى اعتنا نشود و شخص ذمّه‌ى خود را برى بداند ؛ يا در همه‌ى ابواب فقه ، اعمّ از عبادات ، معاملات ، عقود و ايقاعات جارى است ؟ افرادى كه قاعده‌ى تجاوز و قاعده‌ى فراغ را يك قاعده مىدانند ، از عباراتشان ، عموميّت استفاده مىشود . آن‌ها مىگويند : گرچه مورد قاعده تجاوز و فراغ در غالب روايات طهارت و صلاة است ، لكن اطلاق آن روايات و حكم كلّى و عامى كه از آن‌ها استفاده مىشود ، شامل صلاة ، طهارت و ساير ابواب عبادات و معاملات مىشود ؛ بنابراين ، اگر پس از فراغ از عقد يا ايقاعى ، در صحّت آن شكّ شود ، به صحّت آن حكم