تقرير بحث الشيخ فاضل اللنكراني لسيد جواد حسينى خواه
77
قاعده لا حرج (فارسى)
مىفرمايد : « مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُم مّنْ حَرَجٍ » . بنابراين ، نتيجه مىگيريم شارع در بعضى موارد - مانند : آيه تيمّم - به وسيله قاعده لاحرج حكم را نيز اثبات كرده است ؛ البته اين موارد به نحو موجبه جزئيه است و نه موجبه كلّيه ، كه فقيه بتواند در هر موردى حكم قضيّه را به وسيله لاحرج اثبات و بيان نمايد . نكتهء سوّم : اين سؤال است كه منظور ازحرج در اين آيهء شريفه حرج نوعى است يا حرج شخصى ؟ پاسخ اين است كه مقصود از حرج در « مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُم مّنْ حَرَجٍ » حرج نوعى است ؛ يعنى : وضعيت بايد به گونهاى باشد كه براى نوع مردم مشقت و سختى وجود داشته باشد ؛ نه آن كه حرج نسبت به هر شخصى سنجيده مىشود و هر كس با توجه به شرائطى كه دارد ، مورد لحاظ قرار مىگيرد . 3 ) آيهء 185 سورهء بقره در سوّمين آيهاى كه براى قاعده لاحرج بدان استدلال شده است ، خداوند مىفرمايد : « وَمَن كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ . . . » ؛ و هر كس كه بيمار يا مسافر باشد ، روزهاى ديگرى را به جاى آن روز روزه گيرد ، خداوند آسانى را براى شما خواسته است نه سختى و دشوارى را . اين آيهء شريفه نيز بيان كننده اراده شارع مقدّس در تسهيل و گشايش امور مردم مىباشد ؛ چه آن كه وجوب روزه در ايّام ماه رمضان را كه از احكام مسلّم اسلامى است ، در روزهايى كه شخص بيمار يا مسافر مىباشد ، نفى كرده و اجازه داده است كه پس از پايان اين دوران ، در موعد ديگرى به اين تكليف عمل شود ؛ و اين بدان جهت است كه خداوند براى بندگان خود آسانى مىخواهد نه مشقّت و دشوارى را . امّا براى استفادهء قاعده لاحرج از آيهء شريفه و اين كه از لحاظ اثباتى همه احكام را