را پاكيزه گرداند و نعمت خود را بر شما تمام كند ، باشد كه سپاس گزاريد . در مورد دلالت اين آيهء شريفه بر قاعده لاحرج ، غالب فقها فرموده‌اند كه دلالت اين آيهء شريفه ، بر عكس آيه قبل ، مخدوش است ؛ برخى ديگر نيز مانند محقّق اردبيلى رحمه الله در « زبدةالبيان » « 1 » عكس اين مطلب را بيان كرده‌اند . هم‌چنين بين اين آيه و آيه قبل از چند جهت فرق است : 1 - در اين آيه شريفه بر عكس آيه قبل ، كلمه « فى الدين » وجود ندارد ؛ 2 - در آيهء قبل ، خداوند فرموده است : « وَ مَا جَعَلَ . . . » ولى در اين آيه شريفه ، علاوه بر تعبير « جعل » تعبير به « مَا يُرِيدُ اللَّهُ . . . » نيز ذكر شده است . نكته ديگر آن‌كه در مورد اين آيه سؤال شده است كه « مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُم مّنْ حَرَجٍ » ، آيا مربوط به تمام آيهء شريفه است و يا آن كه فقط مربوط به تيمّم است ؟ در اين زمينه ، دو نظريه بين مفسّرين و فقها وجود دارد : نظر اوّل اين كه : « مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ » به تمام آيهء شريفه مربوط است . « 2 » اين قسمت از آيهء شريفه مىخواهد بيان كند كه هدف ما از جعل اين احكام ، به مشقّت و سختى انداختن شما نيست ؛ بلكه غايت و هدف اصلى از تشريع وضو ، غسل و تيمّم تطهير شماست و اين كه خداوند مىخواهد نعمتش را براى شما تمام كند ( يعنى : طهارت باطنى پيدا كنيد ) . بيان مرحوم طبرسى مرحوم طبرسى در مورد معناى « مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُم مّنْ حَرَجٍ » مىفرمايد : « معناه ما يريد اللَّه بما فرض عليكم من الوضوء إذا قمتم إلى الصّلاة

--> ( 1 ) . زبدة البيان ، ص 46 . ( 2 ) . از قائلين به اين نظريه مىتوان به مرحوم طبرسى ، مرحوم علّامه طباطبايى صاحب تفسير الميزان و هم‌چنين از ميان مفسّرين عامّه به آلوسى صاحب تفسير روح‌المعانى اشاره نمود .