2 - « لَّيْسَ عَلَى الْأَعْمَى حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَ لَاعَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ . . . » « 1 » ؛ بر نابينا و لنگ و بيمار [ اگر به جهاد نيايند ] گناهى نيست . . . 3 - « . . . فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مّنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنكَهَا لِكَىْ لَايَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِى أَزْوَ جِ أَدْعِيَآلهِمْ . . . » « 2 » ؛ در اين آيه خداوند مىفرمايد : اگر مؤمنين بخواهند همسران پسرخواندگانشان را پس از طلاق به عقد خود درآورند ، گناهى نكرده‌اند . 4 - « مَّا كَانَ عَلَى النَّبِىّ مِنْ حَرَجٍ فِيمَا فَرَضَ اللَّهُ لَه‌ُو . . . » « 3 » ؛ بر پيامبر در آن‌چه خدا براى او فرض گردانيده ، گناهى نيست . نتيجه آن كه در قرآن كريم واژهء « حرج » در هر دو معنا استعمال شده است ؛ بنابراين ، چنين نيست كه با استناد به حديث « القرآن يفسّر بعضه بعضاً » « 4 » ، گفته شود اگر كلمه‌اى در يك آيه به كار رفته باشد ، در موارد ديگر نيز در همان معنا استعمال شده است . به عنوان مثال : در يك آيه ذكر شده : « خُذُوا زِينَتَكُمْ عِندَ كُلّ مَسْجِدٍ » « 5 » و در آيهء ديگر آمده است : « الْمَالُ وَ الْبَنُونَ زِينَةُ الْحَيَوةِ الدُّنْيَا » « 6 » ؛ حال ، گفته شود كه زينت ، در آيهء دوّم به همان معناى آيهء اوّل است و اين دو در كنار هم تفسير مىشوند . يا در آيه‌اى آمده است كه فتنه از قتل بدتر است « 7 » ، سپس در آيهء ديگرى ، خداوند مىفرمايد : « أَنَّمَآ أَمْوَ لُكُمْ وَأَوْلدُكُمْ فِتْنَةٌ » « 8 » ؛ آيا مىتوان اين دو آيه را در كنار هم قرار داد و گفت : اموال و اولاد از

--> ( 1 ) . سورهء فتح ، 17 . ( 2 ) . سورهء احزاب ، آيه 37 . ( 3 ) . همان ، آيه 38 . ( 4 ) . ر . ك : المولى محمّد باقر المجلسى ، بحارالأنوار ، ج 54 ، ص 218 . ( 5 ) . سورهء اعراف ، آيهء 31 . ( 6 ) . سورهء كهف ، آيه 46 . ( 7 ) . « الْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ » ؛ سورهء بقره ، آيهء 191 . ( 8 ) . سورهء انفال ، آيهء 28 .