سخن اوّل سخن اوّل از قواعد معروف و مهمّ فقهى كه مورد بحث علما و بزرگان قرار گرفته ، « قاعده لاحرج » يا « قاعده نفى عسر و حرج » است كه در تمامى ابواب فقه اعمّ از عبادات ، معاملات و سياسات جارى مىشود ؛ و فقهاى اماميّه و عامّه به اين قاعده استدلال نموده‌اند . بررسى اين قاعده فوائد زيادى را به دنبال دارد ؛ به عنوان مثال : در پرتو اين قاعده ، روشن مىشود كه شريعت اسلام ، تنگ‌نظر و سخت‌گير نبوده و احكامش مطابق و موافق فطرت انسانى است . از سوى ديگر ، به بركت اين قاعده ، استفاده مىكنيم كه سستى در احكام الهى نيز مردود است . به عبارت ديگر ، اين قاعده دو مطلب عمده را به اثبات مىرساند : نخست آن كه در دين اسلام احكام حرجى وجود ندارد ؛ و ديگر آن كه به صرف وجود مشقّت و سختى ، تعطيلى احكام شرع جايز نيست . نكته دوّمى كه از مطالعه و بررسى اين قاعده بدست مىآيد ، آن است كه قواعد ديگرى هم‌چون : « قاعده الضرورات تبيح المحذورات » و چه بسا « قاعده ميسور » و همين‌طور « قاعده طهارت » و « قاعده اماريّت سوق مسلمين » و « قاعده لاضرر » را نيز مىتوان به نوعى از « قاعده لاحرج » استفاده كرد ؛ هرچند بيان خواهيم كرد كه بين « قاعده لا ضرر » و « قاعده لاحرج » فرق‌هاى متعدّدى وجود دارد . نكته سوّم اين كه برخى از قواعد فقهى فقط در يكى از ابواب فقهى جريان دارند ؛ مثلًا : « قاعده لاتعاد » فقط در باب نماز جارى است ؛ امّا پس از اثبات عموميّت