إِلَيْهِ سَبِيلًا » « 1 » گفته مىشود : منظور از استطاعت ، استطاعت شخصى است ، در مورد قاعده لاحرج و « مَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِى الدّينِ مِنْ حَرَجٍ » نيز گفته مىشود مراد از حرج ، حرجى شخصى است . در پاسخ به اين استدلال مىگوييم : كبراى قضيه كه هر عنوانى از عناوين شريعت در مصداق شخصى ظهور دارد ، مورد قبول نمىباشد ؛ و كبراى تامّى نيست ؛ چرا كه با مراجعه به عناوين ادلّه ، خلاف اين مطلب بدست مىآيد . اين سه اشكال را به همراه پاسخ آنها به عنوان مطلب جانبى يادآور شديم ، و گرنه از آيات و روايات ، هم حرج شخصى و هم حرج نوعى را استفاده نموديم . بنابراين ، اگر تكليفى همانند جهاد براى نوع مردم حرجى شد ، شارع متعال آن را بر مىدارد .

--> ( 1 ) . سوره آل‌عمران ، آيه 97 .