درس هشتم « 1 » رابطه‌خشيّت و علم قال الله تبارك و تعالى فى كتابه الكريم : ( إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ ) . « 2 » از ميان بندگان خداى متعال ، تنها دانشمندان از او مىترسند . اين آيه صريح قرآن كريم و يكى از آياتِ قابل تأمل است . با كلمه إِنَّما شروع شده كه بيان‌گر حصر است و مىفرمايد : خشيتِ از خداوند - آن هم در ميان بندگان او - مخصوص علما است . « عباد » از عناوين بسيار مهمى است كه قرآن در موارد كمى و با عنايت خاصى استعمال مىكند ، اين عناوين با كلمه « ناس » و حتى با « الَّذينَ آمَنُوا » هم فرق مىكند . « عبد » يعنى انسان به مرحله اى برسد كه عنوان عبد و منسوب به خداوند متعال را پيدا كند . « 3 »

--> ( 1 ) . اين درس در جلسات « پانصد و پنجاهم » و « پانصد و پنجاه و چهارم » و « پانصد و شصت و سوم » و « چهارصد و بيست و پنجم » خارج اصول معظم له ايراد گرديده است . ( 2 ) . فاطر ، آيه 28 . ( 3 ) . عَنْ عُنْوَانَ الْبَصْرِى قُلْتُ يَا أَبَاعَبْدِاللَّهِ مَا حَقِيقَهءُ الْعُبُودِيَّهءِ ؟ قَالَ ( ع ) ثَلَاثَهءُ أَشْيَاءَ ؛ أَنْ لَا يَرَى الْعَبْدُ لِنَفْسِهِ فِيمَا خَوَّلَهُ اللَّهُ مِلْكاً لِأَنَّ الْعَبِيدَ لَا يَكُونُ لَهُمْ مِلْكٌ ، يَرَوْنَ الْمَالَ مَالَ اللَّهِ يَضَعُونَهُ حَيْثُ أَمَرَهُمُ اللَّهُ بِهِ وَ لَا يُدَبِّرُ الْعَبْدُ لِنَفْسِهِ تَدْبِيراً وَ جُمْلَهءُ اشْتِغَالِهِ فِيمَا أَمَرَهُ تَعَالَى بِهِ وَ نَهَاهُ عَنْهُ فَإِذَا لَمْ يَرَ الْعَبْدُ لِنَفْسِهِ فِيمَا خَوَّلَهُ اللَّهُ تَعَالَى مِلْكاً هَانَ عَلَيْهِ الْإِنْفَاقُ فِيمَا أَمَرَهُ اللَّهُ تَعَالَى أَنْ يُنْفِقَ فِيهِ وَ إِذَا فَوَّضَ الْعَبْدُ تَدْبِيرَ نَفْسِهِ عَلَى مُدَبِّرِهِ هَانَ عَلَيْهِ مَصَائِبُ الدُّنْيَا وَ إِذَا اشْتَغَلَ الْعَبْدُ بِمَا أَمَرَهُ اللَّهُ تَعَالَى وَ نَهَاهُ لَا يَتَفَرَّغُ مِنْهُمَا إِلَى الْمِرَاءِ وَ الْمُبَاهَاهءِ مَعَ النَّاسِ فَإِذَا أَكْرَمَ اللَّهُ الْعَبْدَ بِهَذِهِ الثَّلَاثَهءِ هَان‌َعَلَيْهِ الدُّنْيَا وَ إِبْلِيسُ وَ الْخَلْقُ وَ لَا يَطْلُبُ الدُّنْيَا تَكَاثُراً وَ تَفَاخُراً وَ لَا يَطْلُبُ مَا عِنْدَ النَّاسِ عِزّاً وَ عُلُوّاً وَ لَا يَدَعُ أَيَّامَهُ بَاطِلًا فَهَذَا أَوَّلُ دَرَجَهءِ التُّقَى ، قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى : ( تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَهءُ نَجْعَلُها لِلَّذِينَ لا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِى الْأَرْضِ وَ لا فَساداً وَ الْعاقِبَهءُ لِلْمُتَّقِين ) . ( بحارالأنوار ، ج 1 ، باب 7 ، ص 221 ) عنوان بصرى عرض كرد : يا ابا عبد اللَّه ! حقيقت عبوديت چيست ؟ حضرت فرمود : با سه چيز مىتوان اين حقيقت را دريافت ؛ 1 . بندگان آنچه را كه خداوند به آنان بخشيده است ملك خود ندانند ؛ زيرا بندگان خدا مالك نيستند و هر چه دارند از خدا است و هر جا خدا امر كند بايد خرج كنند . 2 . بنده هرگز قدرت ندارد با فكر و انديشهء خود كارهاى خود را اداره كند ، 3 . هر چه خداوند به او امر كرده يا از آن نهى كرده است به كار گيرد و از اوامر و نواهى خدا سر باز نزند ، هر گاه بنده‌اى چيزى را ملك خود نداند مال را انفاق مىكند . هر گاه بنده‌اى امور خود را به خداوند واگذارد و بفهمد كه با عقل و تدبيرش نمىتواند امور خود را آن طور كه هست اداره كند ، گرفتارىهاى دنيا و مصائب آن بر او گوارا مىگردد ، هر گاه بنده‌اى به اوامر و نواهى خداوند گردن نهد ديگر با مردم جدال و مناقشه نمىكند و آنان را آزار نمىدهد ، هر وقت آدميان به اين سه خصلت عمل كردند و مورد لطف و اكرام خداوند قرار گرفتند ، دنيا در نظر آنان كوچك مىشود و شيطان و مردم نمىتوانند بر ايشان سلطه پيدا كنند و دنبال جمع كردن مال و تكاثر و تفاخر نمىروند و قصد رياست بر مردم و طلب عزّت ندارند و اوقات خود را به هدر نمىدهند . اين اوصاف ، نخستين درجهء پرهيزكاران است ، خداوند متعال در قرآن مجيد مىفرمايد : جهان آخرت را براى كسانى مهيا كرده‌ايم كه در زمين دنبال مقام‌پرستى نرفته و مرتكب فسادنشده باشند وپايان نيك براى پرهيزكاران است .