اما چاره‌اى هم نيست و بايد به دوش كشيده شود ؛ چراكه عقل راه درست را از نادرست به ما نشان مىدهد . « 1 » از اين رو توضيح فرمايش حضرت اين است : اگر شخصى از موهبت الهى برخوردار شده و نعمت عقل نصيب او گردد و عنوان عاقل بر او منطبق شود ، « 2 » بايد سه مطلب را مورد توجه قرار داده و آن را وظيفهء خود دانسته و سنگينى آنها را به دوش بكشد . عاقلى كه مقتضاى عقلش را رعايت مىكند ؛ « 3 » بايد اوّلًا : مقطع و موقعيت زمانى خودش را درك كند و توجه كند كه در چه جوّى و در چه محيطى از زمان قرارگرفته است . اين نكته جنبهء عمومى دارد ؛ يعنى يك تاجر و يك غير اهل علم نيز بايد اين معنا را رعايت كند ؛ البته در اهل علم درك اين معنا و عمل به آن ، اولويت دارد . طلبه بايد آشنا به وضع زمان باشد ، بايد موقعيت خودش را درك كند و بداندكه طلبهء اين زمان ، طلبهء بعد از انقلاب ، طلبهء در نظام وحكومت اسلام ، غير از طلبهء بيست سال پيش است ؛ چراكه انقلاب اسلامى علاوه بر آن‌كه نظر جامعهء خودمان را به اسلام معطوف داشته - به طورى كه به حمد الله تعالى شاهد هستيم چه تحول اساسى در جامعهء ما به وجود آمده است ، خصوصاً در نسل جوان كه با اسلام آشنا شده و با انقلاب خو گرفته‌اند - فريادش براى دنيا نيز بلند است و على رغم تلاش سنگين ابرقدرتها و

--> ( 1 ) . قَالَ أميرالمؤمنين ( ع ) : كَفَاكَ مِنْ عَقْلِكَ مَا أَوْضَحَ لَكَ سُبُلَ غَيِّكَ مِنْ رُشْدِك . ( نهج البلاغه ، ح 421 ، ص 730 ) از عقل و خرد تو همين برايت بس كه راه رشد و رهايى را از راه گمراهى براى تو روشن سازد . ( 2 ) . قَالَ اميرامؤمنين ( ع ) : لَا مَالَ أَعْوَدُ مِنَ الْعَقْلِ وَ لَا عَقْلَ كَالتَّدْبِيرِ . ( بحار الأنوار ، ج 1 ، ص 95 ) ثروتى سودمندتر از خرد و نعمت عقل و عقلى چونان تدبير نيست . وعنه ( ع ) : لَا نِعْمَهءَ أَفْضَلُ مِنْ عَقْلٍ . ( تصنيف غرر الحكم و درر الكلم ، ص 51 ) هيچ نعمتى برتر از عقل نيست . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ عليه وآله السلام : مَا قَسَمَ اللَّهُ لِلْعِبَادِ شَيْئاً أَفْضَلَ مِنَ الْعَقْلِ . . . . ( الكافى ، ج 1 ، كتاب العقل و الجهل ، ص 12 ) خداوند به بندگانش نعمتى بهتر از عقل نبخشيده است ، ( 3 ) . قَالَ أميرالمؤمنين ( ع ) : إِنَّ الشَّقِى مَنْ حُرِمَ نَفْعَ مَا أُوتِى مِنَ الْعَقْلِ وَ التَّجْرِبَهء . ( نهج البلاغه ، نامه 78 ، ص 618 ) همانا تيره‌روز كسى است كه از عقل و تجربه‌اى كه نصيب او شده ، محروم ماند .