اميرالمؤمنين ( ع ) بدون نياز به مطالعهء قبلى و بحث و كتابت و . . . اوصاف متقين را به آن كيفيت زيبا بيان مىكنند به گونه‌اى كه همام با شنيدن اين معارف ، صيحه‌اى زده و نقش بر زمين مىشود . وقتى حضرت وضعيت او را مىبينند ، مىفرمايند : « به خدا قسم ! از همين مىترسيدم ؛ پندهاى رسا با كسانى كه شنواى آن بوده و اهل موعظه و نصيحت هستند چنين مىكند » . « 1 » يا در عهدنامهء جناب مالك اشتر ( ره ) « 2 » ؛ كه در حقيقت دستور العمل حكومت واقعى اسلام است ؛ اميرالمؤمنين ( ع ) ابعاد قضيه را هم متعرّض و متذكر شده اند ؛ به طورى - كه با ملاحظهء دقيق ، مىبينيد اگر صدها نفر از متخصّصانى - كه هركدام در يك جهت تخصّص داشته باشند - دست به دست هم دهند ، توان تدوين چنين مجموعه و دستورالعملى را براى ادارهء امور حكومت ندارند ؛ « 3 » بنابراين حكومتِ اسلامى واقعى آن است كه در محدودهء فرمايش ايشان باشد و سر سوزنى كم و زياد در آن وجود نداشته باشد . « 4 »

--> ( 1 ) . قَالَ : فَصَعِقَ هَمَّامٌ صَعْقَهءً كَانَتْ نَفْسُهُ فِيهَا فقال اميرالمومنين ( ع ) : أَمَا وَ اللَّهِ لَقَدْ كُنْتُ أَخَافُهَا عَلَيْهِ وَ أَمَرَ بِهِ فَجُهِّزَ وَ صَلَّى عَلَيْهِ وَ قَالَ : هَكَذَا تَصْنَعُ الْمَوَاعِظُ الْبَالِغَهءُ . ( 2 ) . تحف العقول : ص 126 . ( 3 ) . جهت مطالعه شرح اين نامهء عظيم‌القدر به كتاب آيين كشوردارى ، تاليف آيت‌الله العظمى فاضل لنكرانى مراجعه شود . ( 4 ) . فقال على بن محمد الهادى 8 : . . . هَلَكَ مَنْ عَادَاكُمْ وَ خَابَ مَنْ جَحَدَكُمْ وَ ضَلَّ مَنْ فَارَقَكُمْ وَ فَازَ مَنْ تَمَسَّكَ بِكُمْ وَ أَمِنَ مَنْ لَجَأَ إِلَيْكُمْ وَ سَلِمَ مَنْ صَدَّقَكُمْ وَ هُدِى مَنِ اعْتَصَمَ بِكُمْ وَ . . . وَ الْبَابُ الْمُبْتَلَى بِهِ النَّاسُ مَنْ أَتَاكُمْ نَجَا وَ مَنْ لَمْ يَأْتِكُمْ هَلَكَ إِلَى اللَّهِ تَدْعُونَ وَ عَلَيْهِ تَدُلُّونَ وَ بِهِ تُؤْمِنُونَ وَ لَهُ تُسَلِّمُونَ وَ بِأَمْرِهِ تَعْمَلُونَ وَ إِلَى سَبِيلِهِ تُرْشِدُونَ وَ بِقَوْلِهِ تَحْكُمُونَ سَعِدَ وَ اللَّهِ مَنْ وَالاكُمْ . . . بِمُوَالاتِكُمْ عَلَّمَنَا اللَّهُ مَعَالِمَ دِينِنَا وَ أَصْلَحَ مَا كَانَ فَسَدَ مِنْ دُنْيَانَا وَ بِمُوَالاتِكُمْ تَمَّتِ الْكَلِمَهءُ وَ عَظُمَتِ النِّعْمَهءُ وَ ائْتَلَفَتِ الْفُرْقَهءُ . . . فَالرَّاغِبُ عَنْكُمْ مَارِقٌ وَ اللَّازِمُ لَكُمْ لَاحِقٌ وَ الْمُقَصِّرُ فِى حَقِّكُمْ زَاهِقٌ وَ الْحَقُّ مَعَكُمْ وَ فِيكُمْ وَ مِنْكُمْ وَ إِلَيْكُمْ وَ أَنْتُمْ أَهْلُهُ وَ مَعْدِنُه . . . . كسى كه با شما دشمنى كند هلاك مىشود و آن كس كه شما را انكار كند نوميد شده و هر كه از سوى شما روى برتابد گمراه شده است ؛ ولى كسى كه به شما تمسك جست پيروز و سعادتمند است و آن كه به شما پناه آورد ايمن است و كسى كه شما را تصديق كند از آفت‌ها سالم مىماند و آن كس كه به شما بپيوندد و ملازم شما گردد هدايت مىشود . . . و همان باب و درى هستيد كه مردم در ورود به آن آزمايش مىشوند . هر كس به سوى شما آمد نجات يافت و هر كس كه به سوى شما نيامد هلاك شد و هر كس شما را انكار كرد نا اميد شد ، و هر كس از شما جدا شد گمراه شد و هر كس به شما تمسّك جست رستگار شد و هر كس به شما پناه برد ايمن شد و هر كس شما را تصديق كرد سالم ماند و هر كس دست به دامن شما زد ، هدايت يافت . . . سخنتان نور و امرتان هدايت و سفارشتان تقوا و فعلتان خير ، و عادتتان احسان و خوى شما كرَم ، و شأنتان حقّ و صدق و رفق ، و قولتان حكم و حتم ، و رأى شما علم و حلم و حزم است . اگر سخن خير به ميان آيد ، شما سرآغاز ، اصل ، فرع ، گنجينه ، جايگاه و منتهاى آن هستيد . و امر او به سوى شما تفويض شده است . . . پس كسى كه از شما روى برتابد از دين خارج مىشود ، و كسى كه ملازم شما گردد به شما مىپيوندد و كسى كه در حقّ شما تقصير روا دارد به مهلكه مىافتد و حقّ با شما و در خاندان شما و از جانب شما ، و بازگردنده به سوى شما است و شما اهل آن و كنجينهء آن هستيد . . . . ( فرازهايى از زيارت جامعهء كبيره )