حسن حسن زاده آملى
60
مقام معلم (فارسى)
و مراد شيخ از عبارتش كه ؛ « بر دست غير عباد ظاهر است » ، اين است كه : قسمى از علوم براى متعلم و مريد حاصل مىشود بدون تعليم معلّم و ارشاد شيخ بلكه از وجه خاصى كه به سوى حق دارد ( جنبهء يلى الحق ) كه به اين وجه خاص بر هرموجودى تجلى مىشود » . چون كه معلّم و شيخ معدّند نه علّت تامّه و اگر متعلم و مريد قابليت و استعداد پيدا كردند مىتوانند از سرمايهء خود كسب كنند و اى بسا كه از معدّ خود قوىتر شوند . همچنين مطالعهء كتاب و اعمال فكر همه معدّند و مفيض على الاطلاق خداوند فيّاض است . جناب حاجى سبزوارى فرمود : و الحق ان فاض من القدسى الصور * و انّما اعداده من الفكر يعنى رأى حق در پيدايش علم اين است كه از عالم قدس كه عالم ماوراى طبيعت است ، صور يعنى حقايق اشياء كه انوار علوم است فايض مىشود و فكر اعداد و مهيا كردن نفس ناطقه انسانى است براى گرفتن آن صور علميه . اينكه قيصرى گفته است : هر موجودى وجه خاصى به حق دارد ، مراد اين است كه عنوان مظهر و مظهر و مطلق و مقيد است . تو خود حديث مفصل بخوان از اين مجمل . شيخ مؤيد الدين جندى رحمة اللّه عليه فرموده است : « عطيه تمليك رقبه است و منحه تمليك انتفاع بدون رقبه » . آن وجه خاص را كه گفتيم ، تعبير به انيّت شيئ مىكند . انيّت شيئ يعنى وجود خاص به