و شعور است وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوانُ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ ( عنكبوت 66 ) . از باب مثال دعاى چهل و پنجم صحيفه سجاديه در وداع شهر رمضان است در اين دعا ، امام خطاب به ماه مبارك رمضان مىنمايد و چندين بار وى را سلام مىكند و او را وداع مىنمايد و مىفرمايد : السلام عليك يا شهر الله الاكبر و يا عيد أوليائه . السلام عليك يا اكبر مصحوب من الاوقات . مراتب حقايق ممكنه را بحسب نشئات بطور اجمال به سه مرتبه وجود عقلى و وجود مثالى برزخى و وجود طبيعى مادى تقسيم مىكنند ؛ و وجود عقلانى هر حقيقت را رب النوع افراد مثالى و طبيعى آن مىدانند . وجود عقلى زمان را كه بسيار بسيط و غير قابل تعدد است و يك فرد هم بيشتر نيست دهر اعلى گويند ؛ و وجود مثالى زمان را كه طرف موجودات مثاليه است و به بساطت وجود عقلى نيست و از بساطت و وحدت هم بىبهره نيست ، دهر اسفل گويند ؛ اما وجود مادى طبيعى زمان همين مدت گذشت حوادث است كه در آن قبل و بعد و تقدم و تأخر و انقسام و تجزيه و تعدد تصور مىشود پس بدانكه شب قدر را به حسب نشأه عنصرى زمانى افراد متشابه و متماثل است ، مثلا در يك ماه مبارك رمضان بحسب اختلاف آفاق در يكى از آفاق شرقيه چون هند ، شبى بيست و سوم ماه مبارك رمضان باشد كه بحسب روايات اهل بيت عصمت و طهارت ليلة القدر است ، و حال اين كه شب قبل آن در يكى از آفاق غريبه آن مثلا ايران شب بيست و سوم ماه مبارك بوده است كه در آفاق ايران رؤيت هلال ماه مبارك يكشب قبل از هند بوقوع پيوسته است كه هر دو شب ليلة القدراند و بحسب آفاق ليلة القدر متعدد بتعدد ظلى و زمانى است . اين يك وجه در بيان ليلة القدر و بوجه ديگر آنكه در تفسير شريف فرات كوفى روايت شده است كه :