خلقه الله تعالى فروى رئيس المحدثين الكلينى قدس الله روحه باسناده الى الصادق ( ع ) انه قال الله تعالى خلق العقل و هو اول حلق من الروحانيين عن يمين العرش من نوره . و فى تفسير على بن ابراهيم عن الصادق ( ع ) انه اول ما خلق - الله النور و روى ان اول مخلوق هو الهوى ذكره على بن ابراهيم فى تفسير قوله تعالى و كان عرشه على الماء . و فى الروضة مسندا الى محمد بن عطية عن ابى جعفر ( ع ) خلق الشىء الذى جميع الاشياء منه و هو الماء الذى خلق الاشياء منه فجعل نسب كل شىء الى الماء و لم يجعل للماء نسبا يضاف اليه . انتهى ما فى الانوار ملخصا . و شيخ عارف محيى الدين عربى در وصل اول باب ششم فتوحات مكيه كه در معرفت بدء خلق روحانى است آورده است كه : فلما اراد وجود العالم و بدأه على حدما علمه بعلمه بنفسه انفعل عن تلك الاراده المقدسه بضرب تجل من تجليات التنزيه الى الحقيقة الكلية انفعل عنها حقيقة تسمى الهباء هى بمنزلة طرح البناء الجص ليفتح فيها ما شاء من الاشكال و الصور و هذا هو اول موجود فى العالم و قد ذكره على بن ابى طالب ( ع ) و سهل بن عبد الله ره و غيرهما من اهل التحقيق أهل الكشف و الوجود الى آخر ما أفاد و اجاد . و همهء اين گونه روايات كه از بيت وحى صادر شده است و اين گونه اقوال بزرگان كه علماى الهى و ربانىاند دلالت بر يك حقيقت دارند و آن اينكه تكثر و تفرق از ناحيه ماده است و عالم ابداع ديار مرسلات و مطلقات است و كثرت به لحاظ اوعيه ادراكها و مظاهر ظهور و بروز آثار ماوراى طبيعت است و برهان بر اين مطلب اسنى اين است كه صدر المتالهين در فصل هفتم طرف دوم مرحله دهم اسفار ( ص 319 ج 1 ) فرموده است كه لاستحالة وجود عدد كثير تحت نوع واحد فى عالم الابداع الخارج عن -