حسن حسن زاده آملى

45

هزار و يك نكته (فارسى)

ه - او اذا عرف نفسه بالحدوث و التجدد الذاتى ، و الحركة الجوهرية ، و السيلان الوجودى عرف ربه بالبقاء ، و ان الاصل - المحفوظ و الوجه الباقى فى جميع السيالات أعراضا كانت أو جواهر نفوسا كانت او طبائع ثباته و قدمه ، و شهد ان اقليم البقاء بشراشره من صقعه . و - و كذا اذا عرف نفسه بالعجز عرف ربه بالقدرة و قس عليه نظائره . در بياض تاج الدين احمد وزير ( ص 399 ) آمده است كه : محققان در معنى من عرف نفسه فقد عرف ربه گفته‌اند كه معرفت نفس دليل معرفت خدا است از راه مخالفت نه از راه موافقت زيرا كه هر كس كه نفس خود را بشناسد كه محدث است خدايرا بشناسد و بداند كه واجب الوجود است . و هر كس كه نفس خود را بعبوديت بشناسد خداى را بر - بوبيت بشناسد . و هر كس كه نفس خود را بتقصير بشناسد خدايرا بنفاذ مشيت و تقدير بشناسد . و هر كس كه نفس خود را بتغير و فنا بشناسد خداى را بدوام و بقاء بشناسد . پس معلوم شد كه معرفت نفس دليل است بر معرفت خداى تعالى از طريق مخالفت نه از راه موافقت و الله اعلم . راقم نكات گويد همهء وجوه ياد شده از معانى حديث مذكورند نه وجوه انحصارى باشند بلكه حديث شريف را وجوه معانى صحيح و متقن ديگر بسيار است . و علاوه بر مطلب مذكور در ابتداى اين نكته بايد توجه داشته باشى كه آنچه در شناختن و شناسايى كتاب عظيم وجود و شئون آن مىگويى در خودت مىيابى و اگر اين سخن برايت دشوار نيست از خودت خبر مىدهى ، از مبدأ گرفته تا معاد ، حتى از اسماء مستأثره الهى ، پس با در نظر گرفتن اين توجه در حديث من عرف دقت بفرما و الله ولى التوفيق .