حسن حسن زاده آملى

43

هزار و يك كلمه (فارسى)

ناس از قرآن بهره‌مندند و هم عالمان ، امّا ناس از ظاهر امثال ، و امّا عالمان از تعقّل به لبّ و مغزا و سرّ گفتار آن . به قول ملّاى رومى : اى برادر قصّه چون پيمانه است * معنى اندر وى بسان دانه است دانه معنى بگيرد مرد عقل * ننگرد پيمانه را گر گشت نقل شيخ رئيس ابو على سينا در آخر نمط نهم اشارات در مقامات عارفان گويد : « جلّ جناب الحق عن أن يكون شريعة لكلّ وارد أو يطلّع عليه إلّا واحد بعد واحد . . . » . آرى ، رخش مىبايد تن رستم كشد . و به قول عارف سنائى در حديقه : بار توحيد هر كسى نكشد * طعم توحيد هر خسى نچشد جناب شيخ صدوق در من لا يحصره الفقيه از حضرت وصي امام امير المؤمنين على عليه السّلام روايت كرده است كه به فرزندش محمد بن حنفيّه فرموده است : اعلم أن درجات الجنّة على عدد آيات القرآن فإذا كان يوم القيامة يقال لقارئ القرآن : اقرأ و ارق . . . ( وافي ، ط رحلى ، ج 4 ، ص 65 ؛ و ج 5 ، ص 261 ) مبادا در هيچ مقام قرآن توقّف كنى و پندارى كه به قلّه معارفش رسيده‌اى ؛ هر كجا كه رسيده‌اى باز اقرأ و ارق ، بخوان و بالا برو كه در بالاترها خبرهايى است . همان گونه كه خداى سبحان غير متناهى است ، كتابش هم غير متناهى است ، كلمات وجوديش هم غير متناهى است كه وَ ما يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ ( سوره مدثر ، آيه 32 ) ؛ چنان كه پيشترك در بيان كريمه قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِهِ اشارتى بدان شده است كه اثر هر كس هم شكل و شبيه اوست . قرآن سفره پر بركت رحمت رحيميّه إلهى است ، و اين خوان خدايى براى نفوس مستعدّه گسترده است و « كبر و ناز و حاجب و دربان در اين درگاه نيست » ، و به قول كمال اصفهانى : بر ضيافتخانه فيض نوالت منع نيست * در گشاده است و صلا در داده خوان انداخته حضرت رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرموده است : إنّ هذا القرآن مأدبة اللّه فتعلّموا مأدبته ما استطعتم ، و إن أصفر البيوت لبيت أصفر من