چهارگانه در دانش ترازو - كه آن را عقل نظرى گويند از فوائد توجّه در اصطلاح سلوك عرفانى باز مىماند كه مثلا تمثّلات صور برزخى به دو روى نمىآورد ، چنان كه اشتغال به امور ديگر نيز او را از موائد اين مأدبه توجّه باز مىدارد ؛ مگر انسانى كه صاحب نفس مكتفى است و مظهر اسم شريف : « يا من لا يشغله شأن عن شأن » شده است . و به تعبير شريف شيخ اكبر در فص شعيبى فصوص الحكم : « من قلّد صاحب نظر فكرى و تقيّد به فليس هو الذى أَلْقَى السَّمْعَ وَ هُوَ شَهِيدٌ » . تبصره : از آنچه كه در اين اصل تقرير و تحرير شده است ، وجهى از بيان نكوهش عقل نظرى در صحف عرفانى دانسته مىشود . در اين كه عقل مذموم در عرفان ، عقل جزئى است كه از آن تعبير به عقل نظرى مىشود ، به نحو مستوفى در رساله قرآن و عرفان و برهان از هم جدايى ندارند بحث كرده‌ايم . اى عزيز ، تعلق با تعقل جمع نمىگردد و تعقّل با شهود . قدوة السالكين و امام الموحدين على عالى اعلى عليه السّلام فرمود : « العارف من عرف نفسه فأعتقها و نزّهها عن كلّ ما يبعّدها » . صدر المتألهين چه نيكو گفته است : لو لا اشتغال النفس بتدبير قواها الطبيعية و انفعالها عنها لكان لها اقتدار على انشاء الأجرام العظيمة المقدار الكثيرة العدد فضلا عن التصرّف فيها بالتدبير ، و التحريك اياها ( مفاتيح الغيب ، ط رحلى ، چاپ سنگى ، ص 627 ) . اى عزيز ، معجزات و كرامات اولياء اللّه كه به ولايت تكوينيه تصرّف در ماده كائنات مىكنند و انشاء اشياء مىنمايند همه آنها از همت نفس قدسى انسانى است فافهم . اصل 30 اصلى ديگر كه از مطالب گذشته به دست مىآيد اين كه انسان صاحب نفس