2 و نيز در فصل دهم نمط ياد شده در مراتب قواى نظرى نفس فرمايد : « امّا الكمال فإن تحصل لها المعقولات بالفعل مشاهدة متمثلة في الذهن . . . . » در اين عبارت ، به طور صريح ، تمثّل را بر معقولات اطلاق كرده است . پس تمثّل صورت و شكل هندسى ، شىء نيست . 3 و نيز در فصل يازدهم همان نمط در تعريف حدس فرمايد : أمّا الحدس فأن يتمثّل الحدّ الأوسط في الذهن دفعة إمّا عقيب طلب و شوق من غير حركة ، و إمّا من غير اشتياق و حركة و يتمثل معه ما هو وسط له أو في حكمه . در اين عبارت ، تمثّل را بر حدّ اوسط ، و بر لوازمى كه بر نتيجه و مطلوب متفرّع است ، اطلاق كرده است . و اين لوازم را ، خواجه ، تعبير به علوم متصل به مطلوب كرده است كه گفت : « و قوله : أو فى حكمه ، اشارة إلى ما يتمثل مع المطلوب من العلوم المتصلة به . » 4 در فصل سيزدهم همان نمط در اثبات عقل فعال گويد : الجوهر المرتسم بالمعقولات غير جسماني . . . إذا وقع بين نفوسنا و بينه اتصال مّا ارتسم منه فيها الصور العقلية الخاصّة بذلك الاستعداد الخاص لأحكام خاصّة . . . . در اين عبارت ، ارتسام را در تحقق و تقرّر حقايق علميه و معانى عقليه به كار برده است . 5 و در فصل بعد آن در اثبات اين كه جوهر عاقل جسم و جسمانى نيست گويد :