همان اختلاف جرم هوا در غلظت و رقت است كه گفته‌ايم . و به همين سبب انكسار نور جرم آفتاب و ماه مثلا گاهى كه بدر است در وقت طلوع و غروب مائل به بيضىاند ، زيرا يك طرف قرص آنها كه ملاصق به افق است ، در طبقهء هواى غليظتر واقع مىشود ، و نور بيشتر منكسر مىگردد ، و طرف مقابل كه از افق مرتفع است در فضاى هواى رقيق‌تر است و انكسار نور كمتر ، و لاجرم دو پهلوى قرص بر افق به يك نسبت منكسر مىگردد ، و چنان نمايد كه قرص آنها از يك جهت باريكتر باشد و به شكل بيضى نمايد . از جمله كائنات الجوّ و آثار علوى ، قوس قزح است كه آن را به فارسى قلمى كتابى « آدينده » گويند ، بر وزن پاك بنده . و آن را « كمان رستم » نيز خوانند . و به فارسى رائج فعلى « رنگين كمان » گويند . در طبيعيّات كتب فلسفى ، و رسائل جداگانه آثار علوى ، از سبب پيدايش آن بحث كرده‌اند . فصل سوم از مقاله دوم فن پنجم طبيعيات شفاء در پيدايش هاله و قوس قزح است ( ج 1 ، ص 263 ، چاپ سنگى ) . هاله را خرمن ماه گوييم . حكيم خواجه ابو حاتم مظفر اسفزارى كه در نيمهء دوم قرن پنجم و اوائل قرن ششم هجرى مىزيست در فصل يازدهم رساله فارسى بسيار ارزشمندش در آثار علوى يعنى همان كائنات الجو ، از پديد آمدن قوس و قزح بحث فرموده است ( ص 18 - 22 ، ط 1 به تصحيح و تحشيهء مرحوم مدرس رضوى ) . باب هفتم رسالهء آثار علوى شرف الدين محمّد مسعود مروزى ، نيز در پديد آمدن قوس قزح است . وى گويد : خواجه امام اسفزارى آن را فحص كرده است و در آثار علوى خويش آورده است ، و بر آن مزيدى نيست . و نيز باب دوم رساله سنجريه زين الدين عمر بن سهلان ساوجى در پيدا آمدن خرمن ماه و كمان رنگين است . اين دو رساله فارسى در آثار علوى ، با ديباچه و تصحيح و حواشى به كوشش استاد محمّد تقى دانش‌پژوه ( حفظه الله تعالى ) در 1377 هجرى خورشيدى در يك مجلد به طبع رسيده‌اند . غرض اينكه پيدايش خرمن ماه و رنگين‌كمان و مانند آن از انعكاس نور است .