حسن حسن زاده آملى
442
هزار و يك كلمه (فارسى)
شرح چغمينى قاضىزاده رومى را ؛ و بعد از آن ( پس از خواندن اصول اقليدس در حساب و هندسه استدلالى ، و أكر مانالاؤوس در مثلثات كروى ، و بيست باب اسطرلاب خواجه طوسى ، و ربع مجيب ) شرح علامه خفرى بر تذكره خواجه طوسى را ، و بعد از آن زيج بهادرى را ، و بعد از آن مجسطى را . غرض اينكه فصل سوم باب ششم فارسى هيئت ياد شده دربارهء مطالب مذكور اين بحث است كه به عنوان تمرين و مزيد استبطار نقل آن را مناسب و مفيد مىبينم . چنين گويد : « فصل سيم در بيان احوالى كه عارض مىشود كوكب را در طول و عرض با هم : كواكب قريب به ارض خصوصا قمر را گاه چنان مىشود كه مواضع حقيقى اين كواكب ، مخالف مواضع مرئى مىشود هم در طول و هم در عرض . بيانش آن است كه خط خارج از مركز عالم به مركز كوكب تقاطع مىكند با خطى كه از موضع ناظر به مركز كوكب رفته است ، و اين زاويه تقاطع را زاويه اختلاف منظر گويند ، و صورتش اين است : 16 . و ارتفاع موضع مرئى كوكب به قدر اين زاويه از ارتفاع حقيقى كمتر مىشود و اين وقتى است كه كوكب بر سمت الرأس نباشد ، و اگر به سمت رأس باشد هر دو خط بر يكديگر منطبق مىشود . ( شكل شمارهء 16 )