محدّد الجهات نيست . اما اثبات افلاك براى حركات مختلف كواكب كه در كتب فلاسفه آمده است ، حقيقت امر اين است كه مأخذ عقيدت آنان ، فرضيّه افلاك مجسّمه اهل هيئت است كه به تفصيل گفته مىشود . فلك دوم : اما فلك در كتب هيئت و نجوم ، مدارات و دوائر است ، و عالم رياضى به غير آن نظر ندارد ؛ لذا در كتب اساطين فن كلمهء فلك اطلاق بر دوائر عظام و اضافه بدانها شده است . مثلا به جاى اينكه بگويند « دائره نصف النهار » مىگويند « فلك نصف النهار » . ابو ريحان بيرونى كه استاد مختصّ در فن است در اول باب سوم مقاله نخستين قانون مسعودى - كه مجسطى اسلامى است - گويد : « الدائرة و الفلك اسمان يتعاقبان على موضع واحد فيتبادلان . . . » ( ج 1 ، ص 54 ، ط حيدرآباد كن ) . بلكه اطلاق فلك در روايت بر دائرهء نصف النهار شده است كه نقل آن در پيش است . و نيز بيرونى در همان قانون در خواص عروض آفاقى كه از تمام ميل اعظم بيشترند و لكن هنوز به ربع دور نرسيده‌اند فرمايد : « و يحصل للشمس في كل دور ارتفاعان في فلك نصف النهار أصغر و أعظم . . . » كه به نصّ صريح فلك را بر دائرهء نصف النهار اطلاق كرده است ( قانون مسعودى ، ج 2 ، ص 535 ) . و همچنين در باب هفتم مقاله دهم آن گويد : إن صاحب العلم الرياضى يبيّن عن مواجب الدوائر و الحركات الموجودة فيها ، و هي خطوط مجرّدة ، و لذلك لا نتحرز فيها عمّا يولده تقاطع الأجسام من التمانع عند الحركات . . . . ( ج 3 ، ص 1314 ) پس بيرونى در اين موضع قانون نيز تصريح فرموده است كه دانشمند رياضى را خطوط مجرد از افلاك مجسمه كفايت است ، و اين خطوط مجرّد همان صرف مدارات و دوائرند كه مجرد از افلاك مجسّمه اعتبار مىشوند .