به درستى دانسته نيست كه در چه زمان و در چه مكان كشف شد كه يك عقربهء مغناطيسى كه بتواند به آزادى در صفحهء افقى حركت كند در امتدادى نزديك به امتداد ج - ل ( جنوب و شمال ) قرار مىگيرد . بعضى اين اكتشاف را به چينيها نسبت داده‌اند . روايتى هست كه امپراطور « هوانگ‌تى » ( Hwang - ti ) كه در 2634 ق ، م مىزيست ، ارابه‌اى ساخت كه به وسيلهء ميدان مغناطيسى زمين در جهت جنوب حركت مىكرد ، و به راهنمايى آن در هواى غبارآلود ، لشكر خود را به جانب دشمن رهنمون شد . همچنين گويند ماركوپولو ( 1254 ؟ - 1324 ؟ ) سيّاح معروف ايتاليايى در بازگشت از سفر چين قطب‌نمايى همراه آورده بود . بعضى معتقدند كه مسلمانان ، قطب‌نما را از چينيها اخذ كردند ، و به وسيلهء آنان به اروپا وارد شد . ظاهرا مسلمانان مشرق زمين به وسيلهء دريانوردان چينى با قطب‌نما آشنا شدند ( بين درياى چين جنوبى و بنادر خليج فارس و غيره رفت و آمد فراوان بود ) ، و در آغاز اسم خاصى براى آن نداشتند . از آنجا قطب‌نما به سوريه و بنادر درياى مديترانه در اروپا رسيد . در جهت‌يابى با قطب‌نما ، مسلمانان ، نوكى از عقربه را كه متوجه جنوب است به كار مىبردند ، چون مكه در ج ( جنوب ) اغلب اماكن سوريه است ، اين جهت همان جهت قبله در آن اماكن مىباشد . از اشاراتى كه در سياحتنامه‌هاى مسلمانان در قرن 9 م . آمده است ، بعضى احتمال داده‌اند كه استعمال قطب‌نما در آن زمان نزد آنان متداول بوده است . از اين گذشته قديمترين متنى كه مسلما در آن اشاره به قطب‌نما آمده است از « عوفى » است كه در باب بيستم از قسم چهارم جوامع الحكايات ( 625 ه ق ، 1228 ب م ) ، در ذكر اشياء عجيب مىگويد : « مؤلف اين مجموع مىگويد كه وقتى در دريا نشسته بودم ، ناگاه بادى صعب از مكمن امر غيب برخاست ، و ابرى سياه روى هوا را بپوشيد ، و افواج امواج ، متراكم و متلاطم گشت ، و دريا در جوش آمد ، و اهل كشتى در خروش آمدند ، و