دلرباى نظام احسن عالم به وقوع پيوست به اندازه معيّن يعنى به حدّ و صورتى حساب شده است . مثلا : اگر مردمك چشم به اندازه يك ميكرون از جاى خودش كنار برود ، بينايى را از دست مىدهد ، و يا كاژ مىشود يعنى لوچ و چپ مىشود . تأثير علوم رياضى در تقويت نفس و تقويم و تعديل فكر علم به قوانين حسابى و قواعد مسائل عددى در تقويت نفس انسانى از اعظم وسايل است . به خصوص علم هندسه كه در تعديل و تقويم ذهن و فكر و قلم و بيان تأثيرى بسزا دارد . حكما و فلاسفه بزرگ گفته‌اند : براى رسيدن به معرفت حقايق اشياء ، فكر را بايد به علوم رياضى ورزش داد . آرى علوم رياضى براى حكيم به مثابت مسطره براى خطّاط است . همچنان كه مسطره ، مشاق را از كجى و بىنظمى در كتابت حروف و انحراف سطور ، حافظ است ؛ علوم رياضى نيز فكر را از خطا و اعوجاج و انحراف بازمىدارند و به آن استقامت و اعتدال مىدهند ، زيرا كه مسائل آن مبتنى بر قواعد خلل‌ناپذير است و هيچ مسامحه و سهل‌انگارى در آنها راه ندارد ، با تخمين و تقريب درست نمىشود . اگر چنانچه اندك اشتباه و غفلت در إعمال قوانين آن به محاسب روى آورد فرسنگها از نتيجه دور مىشود و از رسيدن به مقصود بازمىماند . لذا گفته‌اند كه عدد براى محاسب مانند دندانه‌هاى كليد است كه اگر زايد يا ناقص باشد فتح باب نمىشود ، و هرگز درب مطلوب به روى او باز نمىگردد . انسانهاى ورزيده در علوم رياضى ، صاحب رأيى صائب و نظرى ثاقب و كم گوى و گزيده گوى و دير گوى و نكو گوى مىشوند . عبارات و الفاظ آنان نوعا حساب شده است ، قلم آنان بسيار رصين و متين است . مثلا عبارات خواجه طوسى به فارسى و عربى ، چنان سخت بنياد و استوار است كه گويى به جاى مركّب ، سرب مذاب به كار برده است . ابن خلدون را در مقدمه تاريخش سخنى در فضيلت علم هندسه به تازى است