مخاطب به أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ است بطور نزول دفعى و يكبارگى نازل شده است . در لغت عرب انزال نزول دفعى است و تنزيل نزول تدريجى ، إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ ( سوره قدر ) إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ تَنْزِيلًا ( هل اتى ، 24 ) . انسان به فعليت رسيده قرآن ناطق است ، و امام صادق عليه السلام فرمود : من عرف فاطمة حق معرفتها فقد ادرك ليلة القدر . مبانى عقلى و نقلى داريم كه منازل سير حبّى وجود در قوس نزول ، معبر به ليل و ليالى است ؛ چنان كه در معارج ظهور صعودى به يوم و ايام . بعضى از ليالى ، ليالى قدراند و بعضى از ايام ايام الله . از اين اشارات در إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ و در حديث مذكور و نظائر آنها تدبر بفرما ، اقرأ وارق . اين فاطمه عليها السلام كه ليلة القدر يازده كلام الله ناطق است ، امام صادق فرمود كسى كه حق معرفت به آن حضرت پيدا كند يعنى بدرستى او را بشناسد ليلة القدر را ادراك كرده است . و آن مريم عليها السلام كه مادر عيسى روح الله است خداوند سبحان فرمود : وَ اذْكُرْ فِي الْكِتابِ مَرْيَمَ إِذِ انْتَبَذَتْ مِنْ أَهْلِها مَكاناً شَرْقِيًّا فَاتَّخَذَتْ مِنْ دُونِهِمْ حِجاباً فَأَرْسَلْنا إِلَيْها رُوحَنا فَتَمَثَّلَ لَها بَشَراً سَوِيًّا ( سوره مريم 19 ) چه مرد و چه زن بايد خودش را تزكيه نمايد و حلقه بندگى در گوش كند . فيض حق سبحانه وقف خاصّ كسى نيست . به قول شيرين حكيم ابو القاسم فردوسى : فريدون فرخ فرشته نبود * به مشك و به عنبر سرشته نبود به داد و دهش يافت آن نيكوئى * تو داد و دهش كن فريدون توئى دفتر دل كه يكى از آثار منظوم نگارنده است در مقام بيان شرح صدر انسان در ترجمه حديث مذكور گويد : ز قرآن و ز آيتهاى قدرش * ببين اين خاكزاد و شرح صدرش تبارك صنع صورت آفرينى * چه صورت ساخت از ماء مهينى از اين حبّه كه رويانيد از گل * در او قرآن شود يكباره نازل نگر در حبّهء نطفه چه خفته است * در اين يك دانه هر دانه نهفته است چو تو يكدانهء هر دانه هستى * ندارد مثل تو يك دانه هستى