حسن حسن زاده آملى
300
هزار و يك كلمه (فارسى)
السَّحابِ يعنى كوهها را مىبينى گمان مىكنى ثابت است و حال آنكه مانند ابر حركت مىكند . و اين دلالت دارد بر حركت زمين . در سوره يس آيه 38 مىفرمايد : وَ الشَّمْسُ تَجْرِي لِمُسْتَقَرٍّ لَها ذلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ يعنى شمس سير مىكند به سوى قرارگاه خود و اين تقدير خداوند غالب و داناست و علماى هيئت جديد مىگويند خورشيد سير مىكند به طرف يكى از كواكب « جاثى على ركبتيه » و اين سير تا اين قرون اخيره بر مردم مجهول بود . و در بسيارى از آيات خبر مىدهد به خرابى دنيا و تاريك شدن خورشيد و پراكندگى كوهها و امثال اين امور در قيامت و اينها كليّة مخالف عقايد قدما بود و فقط در اين سالها ثابت شده است و هيويين اروپا به آن معتقد شدهاند . سخن در اعجاز قرآن بسيار است و از آن كتب و رسائلى نوشتهاند و ما به همين اندازه مختصر در تفسير آيه اكتفا مىكنيم 23 - فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ لَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكافِرِينَ - 24 - وَ بَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ كُلَّما رُزِقُوا مِنْها مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقاً قالُوا هذَا الَّذِي رُزِقْنا مِنْ قَبْلُ وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً وَ لَهُمْ فِيها أَزْواجٌ مُطَهَّرَةٌ وَ هُمْ فِيها خالِدُونَ . پس اگر نكرديد و هرگز نخواهيد كرد بپرهيزيد آتشى را كه هيزم آن مردمند و سنگها ، مهيّا شده است براى كفّار و مژدگانى بده كسانى را كه ايمان آورده و كارهاى نيكو كردهاند به اينكه براى آنها باغهائى است كه بر زمين آن نهرها جارى است . هر وقت از ميوه روزى داده شوند گويند اين همان است كه از پيش بهرهء ما شد و آورده مىشود رزق براى آنها مانند هم و براى ايشان است آنجا زوجههاى پاكيزه و در آن هميشه خواهند بود مطلب اوّل - گفتيم كه اصول دين اسلام سه چيز است اوّل توحيد دوّم نبوّت سوم معاد و خداوند تبارك و تعالى اين سه مطلب را با دليل قاطع اثبات فرموده و اين دو آيه در اثبات معاد است و آيات سابقه در اثبات خداشناسى و نبوت بود اما دليل معاد اين است كه چون ثابت شد كه مردم بهطور كلّى عاجزند از اينكه يك سوره مانند قرآن بياورند و تا ابد هم نخواهند آورد معلوم مىشود به قوّه بشرى