حسن حسن زاده آملى

247

هزار و يك كلمه (فارسى)

با اين قرائن معلوم مىشود كه چه اندازه در ضبط و نگاهدارى قرآن از تصحيف و تحريف مىكوشيدند بنابراين متابعت قرائت مشهور از روى مصحف زيد بن ثابت معين است امّا آنچه از مصحف ابى و عبد الله بن مسعود يا قرائت ابن عباس و ساير صحابه و تابعين نقل مىكنند در احاديث ضعيف يا اخبار احاد كه به صحت آن وثوق نداريم و از روى قرآنى كه سوخته شده و نسخه آن وجود نداشته دهن بدهن نقل مىكنند البته اعتماد بر آن جائز نيست و نمىتوان موافق آن قرائت كرد مگر با رسم الخط قرآن فعلى و قواعد عربيت موافق باشد و از بين قرائت‌ها قرائت قراء سبعه مشهوره چون بيشتر محل توجه بوده و اقبال مردم به آنها زيادتر است مىتوان گفت متواتر و اگر متواتر نباشد اعتماد بر آن اقوى است . اما قرائت اهل بيت چنان كه در روايات وارد است از دو جهت جائز نيست يكى آنكه در روايات بسيار اصحاب خود را امر فرموده‌اند كه متابعت قرائت مشهور كنند ، جهت دوم آنكه بطور قطع و يقين نمىدانيم اين قرائت‌هائى كه در كتب حديث نسبت بائمه مىدهند واقعا از آنها باشد اگرچه بطور كلى معلوم مىشود كه آنها قرائتى داشتند كه در بعضى موارد مخالف با قرائت مشهور بوده بلكه در بعضى موارد مىدانيم راوى سهو و اشتباه كرده و قرائت از معصوم نيست مثلا در صِراطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ روايتى وارد شده كه حضرت باقر صراط من انعمت عليهم قرائت كرده و ما قطع داريم كه هر جاى قرآن را تحريف كنند تحريف سوره حمد محال است چون مسلمين از زمان پيغمبر روزى پنج مرتبه اين سوره را تلاوت مىكردند و تحريف آن مثل اين است كه بگويند عمر بن الخطاب يك روز صبح پنجشنبه بود و از خواب برخاست گفت جمعه است و مردم هم تماما روز را فراموش كرده گمان كردند راست مىگويد و شايد حضرت باقر در مقام بيان تفسير و اينكه آيه منطبق بر چه كسانى است عبارة آخرى از آيه ذكر كرده راوى گمان نموده كه قرائت حمد انطور صحيح است و نيز در آيه فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا قَوْلًا غَيْرَ الَّذِي قِيلَ لَهُمْ در سوره بقره روايت كرده‌اند كه امام فرمود آيه اينطور بود فبدل الّذين ظلموا آل محمد قولا غير الذى قيل لهم و مىدانيم يقينا اينطور نيست چون صريح آيه درباره بنى اسرائيل است