حسن حسن زاده آملى

162

هزار و يك كلمه (فارسى)

خلق الله للحروب رجالا * و رجالا لقصعة و ثريد يعنى خداوند گروهى را براى حمله به دشمن در ميدان جنگ آفريد ، و گروهى را براى حمله به كاسهء تريد نان و آبگوشت . از اينكه مولاى معظم از معنى گفتار چشيدگان مىپرسد در واقع از طيب طينت خود خبر مىدهد . مادح خورشيد مدّاح خود است * كه دو چشمم سالم و نامرمد است اما معنى بيت : در نماز طهارت بايد و به حضور سلطان عشق رسيدن بىوضو نشايد « پاك شو اول و پس ديده بر آن پاك انداز » . و از سرچشمهء عشق وضو ساختن باز همانست كه حافظ فرمود : نماز در خم آن ابروان محرابى * كسى كند كه به خون جگر طهارت كرد معراج نردبان است و نماز معراج مؤمن و قربان كل تقى است بدين معراج با خدايش به راز و نياز پردازد كه المصلّى يناجى ربه ، وضوى چنين نمازى بايد از چشمهء عشق باشد و گرنه بيم آنست كه قرب نياورده بعد آورد . لذا شيخ بزرگوار ابن سينا در فصل هشتم نمط نهم اشارات كه در مقامات عارفين است در يكى از آداب رياضت عارف گفته است كه : العبادة المشفوعة بالفكرة ، يعنى پرستشى كه جفت با انديشه باشد . و اين فكرت حضور قلب است . خواجه طوسى در شرح آن گويد : و فائدة اقترانها بالفكر أن العبادة تجعل البدن بكلّيته متابعا للنفس فان كانت النفس مع ذلك متوجهة الى جناب الحق بالفكر صار الانسان بكليته مقبلا على الحق و الّا فصارت العبادة سببا للشقاوة كما قال عز و جلّ فويل للمصلين الذين عن صلوتهم ساهون . يعنى فائده اقتران فكرت به عبادت در عبادت شيخ اين است كه عبادت بدن را به كلى پيرو نفس مىگرداند پس اگر نفس باوجوداين از روى فكرت متوجه به جناب حق باشد انسان به كلى روى به حق آورده است و اگر فكرت در عبادت نباشد عبادت سبب شقاوت مىگردد چنان كه خداوند عز و جل فرمود فويل للمصلين الآيه . اين نكته بسيار باريك است .