حسن حسن زاده آملى
101
هزار و يك كلمه (فارسى)
مشهور به حاجى فاضل بود و تاريخ وفات او « يا غفران » است يعنى سنه 1342 . در تاريخ خراسان گويد : وى يكى از محققان دانشمندان عصر حاضر و از حكماء بود . شرح كمالات اين عالم ربّانى هنوز هم زبانزد محافل و مجالس است . مردى بسيار خوش بزم و وارسته بود . معروف است فيض محمد خان سنّى حاجى را گاهى اوقات براى صرف شير به منزل خود دعوت مىكرد حاجى پس از صرف شير از وى تمجيد مىكرد و مىگفت : رحمت حق بر تو و بر شير تو * در قيامت حشر تو با پير تو ديگر از اساتيد او محمد هادى فرزانه قمشهاى است كه جامع علوم عقليه و نقليه بود و در وارستگى و زهد و تقوى و بىاعتنايى به دنيا و زخارف آن ضرب المثل و مشاراليه بالبنان . و او همان كس است كه وقتى جمعى به نمايندگى بعضى از مقامات به حضورش شرفياب شدند و از او تقاضاى قبول كرسّى درس كردند در پاسخشان فرمود : وقتى به سراغ ما آمديد كه ضعف رو به قوّت و قوّت رو به ضعف مىرود . ديگر از اساتيد او مرحوم برسى بود . در تاريخ خراسان گويد : حاج شيخ حسن برسى از مدرسين بزرگوار عصر حاضر و از متنفّذين آستان قدس رضوى بود و حوزهء درس او از ساير حوزهها با اهميّتتر و افاضل طلاب كه هنوز شاگردان او مشهور و به فضل و دانش معروفند به حوزه او حضور مىيافتند . و ديگر از اساتيد او مرحوم آقا حسين فقيه خراسانى بود كه در فن خود شهرت بسزا داشت ، رحمة الله تعالى عليهم اجمعين . و مرحوم آقاى الهى قمشهاى تربيت شده اين بزرگان بود ، و نمونهء بارزى از هريك آنان و بخصوص از حكيم آقا بزرگ و عارف يزدى و حاج فاضل . در روز اوّل فروردينى به حضورش شرفياب شدم پس از طىّ تعارفات برخاست و به اندرون رفت و با فنجانى بيرون آمد . ألا يا ايها الساقى ادر كاسا و ناولها من احتراما برخاستم و وى عادة بنشست ، با دست مباركش فنجان را تسليم ما