حسن حسن زاده آملى

47

هزار و يك كلمه (فارسى)

پيمبران پيشين مىپرسد . نيازى به تقدير مضاف نيست كه مثلا گفته شود اى واسئل أمم من ارسلنا من قبلك و علمائهم . و نيز راز اين گونه روايت را فهم كن كه راوى از معصوم مىپرسد : آيا انسان كه از اين سرا رخت بربسته است دوباره مىتواند كسان خود را در اين نشأت ديدار كند ؟ در پاسخ فرمود آرى . پرسيد تا چه اندازه ؟ فرمود على قدر منزلته ، و در روايت ديگر على قدر عمله ، و در ديگرى على قدر فضائلهم . از اين القاء سبّوحى به حقيقت و واقع رجعت هم رسيده‌اى تدبّر ترشد إن شاء اللّه تعالى . رسول خاتم - صلّى اللّه عليه و آله و سلم - فرمود : العلم امام العمل و العمل تابعه علم امام عمل است ازيرا كه كارى بىراهنمايى و پيشوائى دانش صورت نمىگيرد ، و سعادت حقيقى انسان بدون نور علم وقوع نمىيابد ، و مدينه فاضله انسانى جز با علم بايسته و عمل شايسته تشكيل نمىشود ، بقول حكيم سنائى غزنوي : علم نر آمد و عمل ماده * دين و دنيا بدين دو آماده نور علم عين نفس مىگردد كه هم ذاتش را فسحت وجودى مىدهد ، و هم چشم بيناى او مىشود . مسأله اتحاد علم و عالم و معلوم ، و عمل و عامل و معمول از مهمترين مسائل علم الهى است ، و معرفت نفس كه خود اساس همه خيرات و سعادات است روح آن نيل بدين حقيقت اتحاد است ، و دروس اتحاد عاقل به معقول راقم به بسط و تفصيل متكفل اثبات آن است . كلمهء 30 قرآن و عرفان و برهان از هم جدائى ندارند . عرفان در حقيقت تفسير انفسى قرآنست . و برهان لسان عرفان است . و جوامع روائى مرتبهء نازلهء قرآنند . رساله فارسى ما را به نام قرآن و عرفان و برهان از هم جدائى ندارند در اين كلمه شأن و اهميتى بسزا است . و الحمد للّه رب العالمين . اين رساله به عربى به نام « لا يفترق القرآن و العرفان و البرهان كل منها عن الآخر » ترجمه شده است و در مجلة العلوم الإنسانية به طبع رسيده است .