معنى در مبدأ عالم تعالى شأنه روانيست ، سبحان ربك ربّ العزّة عمّا يصفون . و هر اسم و صفتى كه بر واجب سبحانه اطلاق مىشود فوق و وراى آنچه هست كه بر انسان حمل مىگردد اگرچه در طول يكديگرند ولى اين رقيقت است و آن حقيقت و تفاوت از ممكن تا واجب است . كلمهء 22 ماهيات أشياء صور علميه آنهايند . عارفان از ماهيات تعبير به اعيان ثابته مىكنند چنان كه شيخ اكبر در فص موسوى فصوص الحكم بيان كرده است و شارح قيصرى در شرح آن گفته است : « الأعيان الثابتة هى الصور العلمية للعالم » « 1 » . و مراد آنان از اعيان ثابته صور علميه اشياء در مقام ذات أحدى واجب تعالى است . و ماهيات در اذهان آدميان اظلال اعيانند . و وصف اعيان به ثابته فقط براى تمييز از اعيان خارجى است ، يعنى براى فرق بين علم و عين است نه اين كه ثابته واسطه ميان وجود و عدم باشد . حالا بدان كه ماهيت هر موجود كه صورت علميه اوست در مراحل وجودى او محفوظ است ولى وجودات او متفاوت و داراى درجات‌اند . مثلا انسان طبيعى و ذهنى و مثالى و عقلى و لاهوتى ، صورت علميه او كه ماهيت اوست در همه يكى است و وجودات او متفاوت است ، لذا رب نوع انسان يك فرد مجرد عقلانى است كه رب افراد طبيعى آنست ، و آن مجرد و اين مادى هر دو از افراد نوع انسانند ، و همچنين ارباب انواع ديگر كه از آنها تعبير به مثل إلهيه مىشود ، چنان كه در اين موضوع گفته‌ام : و المثل لهذه الأنواع * من كل نوع فرده الإبداعي فالمثل من عالم الأنوار * أرباب الأنواع بإذن الباري جناب متأله سبزوارى در غرر الفرائد در مراتب وجودات يك ماهيت فرمايد :

--> ( 1 ) - « شرح فصوص الحكم » ص 448 ، چاپ سنگى .