ما فوق آنست بدون كمال بدن كه صحّت آنست صورت نپذيرد چه اين كه بدن مبتلاى به آلام و اسقام از استقامت افكار باز مىماند و سير تكاملى انسانى برايش ميسور نيست . و يا به تعبير ديگر انسان با كمك كشتى بدن تواند كه در درياى بيكران هستى سير كند ، و كافل حفظ و سلامت اين كشتى علم شريف طبّ و طبيب عزيز است . چه فخر و مباهاتى و كدام پايه و سرفرازى برتر از اين كه چنين موهبت خداى سبحان نصيب نصاب انسان گردد ؟ شكرانه چنان نعمت سترگ رفتار خوش با بندگان خداست كه دريغ باشد واجد چنان مقام معنوى افسون هوا و هوس شود و با ابناء نوع خود آن هم با بيمار فگار دل شكسته و سوخته كه چشم اميد به عنايت طبيب دوخته ، كبر فروخته گران جانى و خودبينى و ناروائى را روا دارد . تأثير و تأثر هر يك از نفس و بدن در ديگرى و از ديگرى ، و طاعت طبيعت بدن مر اوهام نفسانى را مطلبى بسيار شايان توجه است كه كتب طبّى و فلسفى آن را عنوان و استدلال فرموده‌اند ، و جناب شيخ را در فصل چهاردهم از جمله نخستين تعليم دوم فنّ دوم كليات قانون اشاراتى لطيف در اين مطلب شريف است « 1 » . و ما به تفصيل در عين هشتم عيون مسائل النفس و شرح آن در اين موضوع خطير بحث و فحص نموده‌ايم . از اين قبيل است كه مثلا غم و اندوه سبب پيدايش بيمارى غم باد ( گوآتر Goitre ) مىشود ، و دهها نظير اين مثال . و بفرموده شيرين و دلنشين عارف رومى : تا خيال و فكر خوش به روى زند * فكر شيرين مرد را فربه كند آدمى را فربهى هست از خيال * گر خيالاتش بود صاحب جمال ور خيالاتش نمايد ناخوشى * مىگدازد همچو موم از آتشى از اين باب ، سخن طبيب بلكه نگاه و نشاط و انبساط و انقباض و دگر حالات گوناگون وى در بيمار اثر بسزا دارند ، بلكه لباس سفيد طبيب سبب

--> ( 1 ) - « كليّات قانون » ص 195 ، وزيرى ، چاپ سنگى .