بفعليت رسيدن كمال انسانى وى بود ، چه اين كه بدن انسان و جميع قوا از طبع تا عقل وي وسائل پيشرفت و تور شكار اويند ، و انسان با حفظ وصف عنوانى انسان شكار او علوم و معارف و درك حقائق است ، نگاهداشت حدّ اين آلت شكار و وسيله نيل بكمال به نعمت بود دانش پزشكى و وجود دانشمند پزشك است . در سياق اين كريمه قرآن توجه بفرمائيد : وَ اللَّهُ أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهاتِكُمْ لا تَعْلَمُونَ شَيْئاً وَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ « 1 » كه نفرموده است چيزى را نمىدانستيد و شما را دانا گردانيده است ، بلكه فرموده است چيزى را نمىدانستيد و شما را سمع و بصر و افئده - يعنى آلات كسب علوم و ارتقاء - عطا فرموده است . و نيز در اين دو آيت قرآن كه حق تعالى درباره پيامبرانش يحيى و عيسى - عليهما السلام - فرموده است دقّت بسزا شود : وَ سَلامٌ عَلَيْهِ يَوْمَ وُلِدَ وَ يَوْمَ يَمُوتُ وَ يَوْمَ يُبْعَثُ حَيًّا » « 2 » ، « وَ السَّلامُ عَلَيَّ يَوْمَ وُلِدْتُ وَ يَوْمَ أَمُوتُ وَ يَوْمَ أُبْعَثُ حَيًّا « 3 » ؛ سلام بودن مولود به يك معنى اين است كه سالم و تندرست به دنيا آيد چه سلامتى بدن براى مولود سرمايه تحصيل سعادت اوست كه بدن آلت ارتباط او با سايه حقائق - أعني عالم طبيعت - است ، و بدين معارفه با احوال طبيعت جسته جسته تواند به باطن آنها سفر كند ، و بر اصول و مخازن آنها دست بيابد ، بسان جوجه‌اى كه بال و پر درآورد و به هرجا خواهد پرواز كند . انسان آنگاه به فعليّت گرايد كه پرواز گيرد و از مجاز به حقيقت رسد و از ظاهر به باطن پى برد ، به گفته عارف نامور سنائى غزنوى در حديقه : عالم طبع و وهم و حسّ و خيال * همه بازيچه‌اند و ما اطفال غازيان طفل خويش را پيوست * تيغ چوبين از آن دهند بدست تا چو آن طفل مرد كار شود * تيغ چوبينش ذوالفقار شود در احوال امام سجّاد - عليه السلام - آمده است كه چون خداى منّان به دو فرزند عطا مىفرمود نمىپرسيد كه دختر يا پسر است ، فقط مىپرسيد مولود سالم است ؟

--> ( 1 ) - سورهء نحل ( 16 ) : 79 . ( 2 ) - سورهء مريم ( 19 ) : 16 . ( 3 ) - سورهء مريم ( 19 ) : 34 .