قرآن نردبان معارف است ، هركس از اين دستور استوار الهى ، از اين منطق وحى ، از اين مأدبة اللّه ، به هر اندازه بهره برده است و درجات قرآن شده است ، به همان اندازه انسان است و به همان اندازه بهشتى ؛ بلكه بهشت است ، در روز قيامت به او مىگويند : اقرأ و ارق . درجات ، اشاره به صعود انسان دارد ، انسان كه بالا مىرود درجات را مىپيمايد ، دركات در مقابل درجات است كه به سقوط و هبوط انسان اشاره دارد ، انسان كه پائين مىآيد دركات را طى مىكند ، لذا جهنم را دركات است . خداوند سبحان ، انسان را كه در قرآن بالا مىبرد ، درجات تعبير مىكند « وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ » « 1 » « هُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ اللَّهِ » « 2 » « فَأُولئِكَ لَهُمُ الدَّرَجاتُ الْعُلى » « 3 » و فرمود : « إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ » « 4 » عدد آيات قرآن چندتا است ، كه درجات بهشت به عدد آيات قرآنست ؟ قرآن يكصد و چهارده سوره است و آيات آن را شش هزار و ششصد و اندى گفته‌اند . و لكن قرآن را عوالم است ، يك عالم آن قرآن كتبى است ، و آن همين قرآنست كه بر روى دست مىگيريم و مىگشائيم و با زبان و دهن و صوت و لفظ اينجا ، يعنى عالم مادّه و نشأه عنصرى قرائت مىكنيم ، و چون صورتى در زير دارد ، آنچه در بالاستى ، همانطور كه هر ذره را عوالم است كه : « إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ » « 5 » آن قرآنى كه كتاب مكنون است در لوح محفوظ است : « لا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ » « 6 » آن قرآنى است كه از مقام شامخ اسماء و صفات الهى از خزائن ربوبى از ملكوت عالم تنزل پيدا كرده تا به

--> ( 1 ) . مجادله / 12 . ( 2 ) . آل عمران / 164 . ( 3 ) . طه / 76 . ( 4 ) . نساء / 145 . ( 5 ) . حجر / 22 . ( 6 ) . واقعه / 79 .