كه عالم شهادت مطلقه و عالم مثال و عالم غيب مطلق است ، يكى از اصول علمى در حكمت متعاليه ، به حكم تطابق كونين تثليث مراتب عالم و آدم است . در آداب شب نيمهء شعبان مأثور است كه حضرت خاتم « ص » در سجده مىفرمود . « سجد لك ، سوادى و خيالى و آمن بك فؤادىّ » ، آدم و عالم در تكوين وزان و عديل يكديگرند . انسان كه يك هويت ممتدّه از فرش تا عرش است ، با هر مرحلهء وجوديش قابل ارتباط ، به همان مرحلهء عالم ، مسانخ و مجانس خود است و در هر مرحله مىتواند مرحله ديگر را نيز مطالعه كند و به حقائق آن راهى پيدا كند كه « ليستدل بملكه على ملكوته و بملكوته على جبروته » ، و در سورهء مباركه واقعه قرآن تلاوت مىفرمائيد كه : « وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْأَةَ الْأُولى فَلَوْ لا تَذَكَّرُونَ » ، در كافى از حضرت امام سجّاد عليه السلام روايت فرموده است ، كه : « العجب كل العجب لمن أنكر النشأة الآخرة و هو يرى النشأة الأولى » . از خودت شروع كن ، كه هم اين سوئى هستى و هم آنسوئى و قابل حشر با همه از ايتلاف اين دو حديث شريف ، عظمت سعهء وجودى انسان را بنگر كه رسول اللّه « ص » فرمود : « ما من مخلوق الا و صورته تحت العرش » ، و نيز فرمود : « قلب المؤمن عرش اللّه الأعظم » . در تثليث مراحل وجود عالم و آدم ، تدبّر بفرما كه نفس ناطقه در حدّ هيچ يك از قوى و اعضاء محدود نيست ، و در عين حال همه است ؛ يعنى : « عال في دنوّه و دان في علوّه » كه « النفس في وحدته كلّ القوى » ، معرفت نفس را در ذات و صفات و افعالش مرقات معرفت ربّ قرار ده ، كه : « هُوَ الَّذِي فِي السَّماءِ إِلهٌ وَ فِي الْأَرْضِ إِلهٌ ، فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ ، هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ وَ هُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ » . سخن را در بيان فرق ولايت تكوينى و تشريعى باختصار خاتمه مىدهيم : ولى از اسماء اللّه است ، « . . . وَ يَنْشُرُ رَحْمَتَهُ وَ هُوَ الْوَلِيُّ الْحَمِيدُ » « 52 » و اسماء اللّه

--> ( 52 ) . سورهء شورى / 29 .